Η οπτική του Γιάνη για τον μετακαπιταλισμό. – Συνεισφορά στο mέta.

Κοιτάζοντας πέρα από τον καπιταλισμό

Η εποχή μας θα καταγραφεί στη μνήμη για την θριαμβευτική πορεία ενός Δίδυμου Αυταρχισμού, τη γέννηση του οποίου η μεγάλη πλειοψηφία της ανθρωπότητας βιώνει ως περιττό βάσανο, και το πλανητικό οικοσύστημα πασχίζει να αντέξει μια κλιματική καταστροφή που θα μπορούσε να αποφευχθεί.

Για μια σύντομη περίοδο, την οποία ο Έρικ Χόμπσμπαουμ περιέγραψε ως το βραχύ διάστημα του 20ου αιώνα, οι δυνάμεις του Κατεστημένου ενώθηκαν στην αντιμετώπιση των προκλήσεων ενάντια στην εξουσία τους. Ήταν μια σπάνια περίοδος, στο μεγαλύτερο πλαίσιο της ανθρώπινης ιστορίας, στην οποία το Κατεστημένο χρειάστηκε να αντιμετωπίσει ένα φάσμα προοδευτικών που στόχευαν στο να αλλάξουν τον κόσμο: εκτεινόμενο από τους αρχικούς σοσιαλδημοκράτες, που επεδίωκαν την ανακατανομή της εξουσίας ανάμεσα στο κεφάλαιο και τον κόσμο της εργασίας εντός καπιταλισμού, μέχρι πρώην Σοβιετικού τύπου καθεστώτα που πειραματίζονταν με μη-καπιταλιστικούς αλλά κεντικούς τρόπους παραγωγής· μέχρι την Γιουγκοσλαβία, που δοκίμαζε τη δύναμή της στην αυτοδιαχείριση· μέχρι τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα στην Αφρική και την Ασία· ακόμη και το αρχικό, ριζοσπαστικό Πράσινο κίνημα σε μέρη όπως η Δ. Γερμανία.

Εκείνα τα χρόνια, το Κατεστημένο ήταν ενωμένο ενάντια σε όλους εκείνους τους τολμηρούς προοδευτικούς. Μεγάλωσα σε μια δεξιά, φασιστική δικτατορία η οποία ερευνήθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Λίντον Τζόνσον – από τις πιο προοδευτικές προεδρίες όσον αφορά την εσωτερική πολιτική – η οποία, εντούτοις, δεν δίστασε να προωθήσει τους φασίστες στην Ελλάδα ή να ισοπεδώσει το Βιετνάμ βομβαρδίζοντάς το. Αναφέρομαι στην διακυβέρνηση του Λ.Μπ.Τζ στη δεκαετια του 1960 για να υπενθυμίσω ότι το ιστορικό γεγονός που τώρα αποκαλούμε Φιλελεύθερο Κατεστημένο χρησιμοποιήθηκε από τους φασίστες και τοπικούς, δεσποτικούς τυράννους για να προωθήσουν τον λεγόμενο Δυτικό τρόπο Ζωής.  Ο φόβος και η απέχθεια για τον δεξιόστροφο λαϊκισμό που μπορεί κανείς να βρει παντού σήμερα, σε κάθε σελίδα των New York Times, απλά απουσίαζαν την περίοδο εκείνη. Εκείνα τα χρόνια, οι New York Times και άλλα όργανα του Φιλελεύθερου Κατεστημένου παρουσίαζαν τους προοδευτικούς σαν εχθρούς της ελευθερίας και της δημοκρατίας – ποτέ τέρατα όπως ο παπαδόπουλος ή ο Πινοσέτ.

Τα πράγματα άλλαξαν μετά το 2008, τη χρονιά που το δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα κατέρρευσε. Μετά από 25 χρόνια χρηματιστικοποίησης, υπό τον ιδεολογικό μανδύα του φιλελευθερισμού, ο παγκόσμιος καπιταλισμός υπέστη έναν «σπασμό» αντίστοιχο του 1929 που σχεδόν τον γονάτισε. Η άμεση αντίδραση ήταν να χρησιμοποιήσουν τα νομισματοκοπεία των κεντρικών τραπεζών αλλά και να μεταφέρουν απώλειες τραπεζών στις εργατικές και τις μεσαίες τάξεις (μέσω δανείων διασώσεων), ώστε να ανακάμψουν χρηματοπιστωτικά συστήματα και αγορές. Αυτός ο συνδυασμός σοσιαλισμού για τους λίγους του χρηματοπιστωτικού τομέα και σκληρής λιτότητας για τις μάζες έκανε δύο πράγματα:

Πρώτον, προκάλεσε ύφεση των πραγματικών επενδύσεων παγκοσμίως (εφόσον οι εταιρείες έβλεπαν ότι οι μάζες είχαν λίγα να διαθέσουν σε νέα αγαθά και υπηρεσίες), προκαλώντας έτσι ένα τεράστιο χάσμα ανάμεσα (α) στις πραγματικές επενδύσεις και (β) το διαθέσιμο χρήμα και τις καταθέσεις (ενισχυμένα κατά πολύ από την εκτύπωση χρήματος). Το αποτέλεσμα ήταν δυσαρέσκεια μεταξύ των πολλών και εξωφρενικά πλούτη για τους πολύ λίγους.

Δεύτερον, οδήγησε αρχικά σε εξεγέρσεις προοδευτικών (από τους Indignados στην Ισπανία και τους Αγανακτισμένους στην Ελλάδα έως το κίνημα Occupy Wall Street και διάφορες αριστερόστροφες δυνάμεις στη Λατινική Αμερική), τις οποίες όμως το Κατεστημένο διαχειρίστηκε πολύ αποτελεσματικά, είτε άμεσα (π.χ. εξόντωση της Ελληνικής Άνοιξης το 2015) είτε έμμεσα, μέσω της στασιμότητας του παγκόσμιου καπιταλισμού (π.χ. αποδυνάμωση των αριστερών κυβερνήσεων της Λατινικής Αμερικής, καθώς η κινεζική ζήτηση για τις εξαγωγές τους κατέρρευσε εξαιτίας της ανισορροπίας ανάμεσα στα παγκόσμια οικονομικά αποθέματα και τις παγκόσμιες επενδύσεις.)

Καθώς τα προοδευτικά εγχειρήματα εξουδετερώνονταν ένα προς ένα, η δυσαρέσκεια των μαζών αναζητούσε πολιτική έκφραση. Τότε ήταν που παρατηρήθηκαν φαινόμενα που είχαν να εμφανιστούν από την περίοδο του μεσοπολέμου. Γίναμε μάρτυρες της Ανόδου της Εθνικιστικής Διεθνούς, που μιμήθηκε την άνοδο του Μουσολίνι, ο οποίος υποσχόταν να φροντίσει τους πιο αδύναμους και να τους κάνει να ξανανιώσουν εθνικά υπερήφανοι που ήταν Ιταλοί. Είναι η δεξιά δράση όπως εκφράστηκε στο Brexit, (θέλουμε πίσω τη χώρα μας , συν περισσότερα χρήματα για το Εθνικό Σύστημα Υγείας), από τον Ντόναλντ Τραμπ, (“Θα φροντίσω αυτούς που η Wall Street και το Φιλελεύθερο Κατεστημένο άφησε αβοήθητους), από τον Μπολσονάρο, τον Μόντι, την Λε Πεν, τον Σαλβίνι, τον Όρμπαν κ.λπ. κ.λπ.

Κατ’ αυτό τον τρόπο λοιπόν, για πρώτη φορά μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η μεγάλη πολιτική σύγκρουση δεν ήταν ανάμεσα στο Κατεστημένο και τους ποικίλους προοδευτικούς αλλά σύγκρουση μεταξύ διαφορετικών σκελών του Κατεστημένου: Το ένα σκέλος εμφανιζόταν ως πιστοί της Φιλελεύθερης Δημοκρατίας, το άλλο ως εκπρόσωποι της Αντιφιλελεύθερης Δημοκρατίας.

Φυσικά, αυτή η σύγκρουση ανάμεσα στο Κατεστημένο και την Εθνικιστική Διεθνή ήταν, στην πραγματικότητα, εντελώς πλασματική. Ο κ. Μακρόν χρειαζόταν την Λε Πεν, χωρίς την οποία ποτέ δεν θα είχε εκλεγεί για την Προεδρία. Και η κα. Λε Πεν χρειαζόταν τον Μακρόν και τις πολιτικές λιτότητας του Φιλελεύθερου Κατεστημένου, που γέννησαν τη δυσαρέσκεια με την οποία εξέθρεψε την προεκλογική της εκστρατεία.

Εντούτοις, το γεγονός ότι το Φιλελεύθερο Κατεστημένο και η Εθνικιστική Διεθνής ήταν, στην πραγματικότητα, συνεργοί δε σημαίνει πως η πολιτιστική και προσωπική σύγκρουση μεταξύ τους είναι ψευδής. Η αυθεντικότητα της σύγκρουσής τους, παρά την έλλειψη οποιασδήποτε πραγματικής διαφοράς πολιτικής μεταξύ τους (για παράδειγμα, η διακυβέρνηση του Τραμπ χρησιμοποίησε το ίδιο προσωπικό της Wall Street για να εφαρμόσει το είδος μείωσης φόρων που υποστήριζε όχι μόνο ο Τζορτζ Μπους, αλλά ακόμα και η Χίλαρι Κλίντον) κατέστησε σχεδόν αδύνατο για τους Προοδευτικούς να ακουστούν λόγω της κακοφωνίας που δημιουργήθηκε από τις αντικρουόμενες εκδοχές του Αυταρχισμού (το Κατεστημένο και η Εθνικιστική Διεθνής).

Για αυτό ακριβώς χρειαζόμαστε μία Προοδευτική Διεθνή: Επειδή η επίπλαστη αντιπαράθεση ανάμεσα στις δύο εκδοχές – το Φιλελεύθερο Κατεστημένο και τον Διεθνή Εθνικισμό – απειλεί την ανθρωπότητα με τον εγκλωβισμό σε μια ατζέντα κανονικότητας (business as usual) η οποία καταστρέφει τις προοπτικές των ζωών μας και σπαταλά τις ευκαιρίες για τον τερματισμό της κλιματικής αλλαγής.

Πώς μπορούμε να απαλλαγούμε από αυτόν τον στραγγαλισμό που μας επιβάλλει ο Δίδυμος Αυταρχισμός και που μαυρίζει τις ψυχές μας και υποθηκεύει το μέλλον της νέας γενιάς; Δείτε τις ήττες μας στην Ελλάδα τον Ιούλιο του 2015, όταν μια πολλά υποσχόμενη προοδευτική εξέγερση ενάντια στην λιτότητα-για-τους-πολλούς και τις διασώσεις-για-την-ολιγαρχία έλαβε χώρα. Ή την επιτυχή υπονόμευση των Τζέρεμι Κόρμπιν και Μπέρνι Σάντερς στο εσωτερικό των κομμάτων τους. Δείτε τον τρόπο με τον οποίο δημοφιλείς, προοδευτικοί ηγέτες στη Βραζιλία, τη Βολιβία και το Εκουαδόρ οδηγήθηκαν εκτός του πολιτικού αγώνα. Δείτε πως ένα πέπλο της σιωπής απλώνεται πάνω από τους θαρραλέους αγώνες υπέρ του αυτοπροσδιορισμού αναρίθμητων κοινοτήτων στην Αφρική ή την Ινδία. Δείτε με προσοχή αυτές τις πολλαπλές ήττες και νομίζω ότι θα συμφωνήσετε πως ένα πράγμα θα μπορούσε να τις εμποδίσει: Μια Προοδευτική Διεθνής που θα εξουδετερώσει την Διεθνή του Νταβός (του Φιλελεύθερου Κατεστημένου) και την Εθνικιστική Διεθνή (της ατίθασης, ξενοφοβικής Δεξιάς).

Δεν έχει έρθει άραγε η ώρα, φίλοι, για τους Προοδευτικούς να μιμηθούν τους τραπεζίτες και τους φασίστες που έχουν αποδείξει ξανά και ξανά την αξιοσημείωτη ικανότητά τους για διεθνισμό; Δεν είναι καιρός να ακολουθήσουμε το παράδειγμά τους, να ενωθούμε πέρα από τα σύνορα κάτω από μια κοινή ατζέντα, να δημιουργήσουμε ένα κοινό αφήγημα, να θέσουμε τις ικανότητές μας στην υπηρεσία της ίδιας ατζέντας υπέρ των πολλών αναπτύσσοντας ένα κοινό επενδυτικό σχέδιο για τη διάσωση του πλανήτη;

Πιστεύω πως η ώρα αυτή έχει φτάσει. Τώρα είναι η στιγμή που είτε θα δημιουργήσουμε μια αποτελεσματική, επιτυχημένη Προοδευτική Διεθνή, είτε θα μοιραστούμε το φορτίο ευθύνης της αποτυχίας της ανθρωπότητας να υπηρετήσει τους ανθρώπους και τον πλανήτη μας.

Κοινό Πρόγραμμα, Ασυνήθιστο Συλλογικό Πλάνο Δράσης

«Αλλά, τι προαπαιτεί μια ΠΔ;», ακούω πολλές-πολλούς από εσάς να ρωτάτε. «Τι σημαίνει στην πράξη;» Παρόλο που ένα τόσο μεγάλο έργο δεν μπορεί να βασιστεί σε κανενός μεμονωμένα το πρότυπο και πρέπει να κατασκευαστεί οργανικά μέσω μαζικής συνεισφοράς ιδεών, ένα πράγμα είναι σαφές – τουλάχιστον για μένα: η ΠΔ δεν μπορεί να πετύχει αν μιμηθεί απλώς προσπάθειες όπως το Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ ή την περίλαμπρα ανοιχτή μορφή συζήτησης στις πλατείες, που συνηθίζαμε πριν από μια δεκαετία στην Ισπανία, στην Αθήνα, στο Λονδίνο και στη Νέα Υόρκη. Χρειαζόμαστε κάτι που δεν είχαν αυτές οι προηγούμενες προσπάθειες συνάντησης των προοδευτικών: ένα Κοινό Πρόγραμμα και ένα Σχέδιο Συλλογικής Δράσης.

Έχω ήδη μιλήσει υπέρ της αντιμετώπισης του διεθνισμού των τραπεζιτών και των φασιστών με μια προοδευτική διεθνή. Οι φασίστες και οι τραπεζίτες, να μη ξεχνάμε, έχουν ένα κοινό πρόγραμμα. Είτε συζητήσεις με ένα τραπεζίτη στη Χιλή είτε με ένα τραπεζίτη στην Ελβετία, θα ακούσεις το ίδιο αφήγημα: Πως η χρηματοοικονομική τεχνική παρέχει το απαραίτητο κεφάλαιο για να επενδύσουμε σε ό,τι χρειαζόμαστε, τους λόγους για τους οποίους η ιδιωτικοποίηση είναι απαραίτητη και μόνο οι ανόητοι την αμφισβητούν, την ανάγκη να παρέχονται στους επενδυτές εγγυήσεις απέναντι σε τοπικά νομοθετικά σώματα και δικαστήρια κ.λπ. Παρομοίως, κάθε φορά που συναναστρέφεσαι ένα μέλος της Εθνικιστικής Διεθνούς, ακούς το ίδιο αφήγημα: Τους λόγους για τους οποίους οι ηλεκτροφόροι συνοριακοί φράχτες είναι στοιχειώδεις για κυρίαρχες δημοκρατίες, την απειλή που αποτελεί η εργασία μεταναστών, καθώς και οι Εβραίοι / Ισλαμιστές σε παγκόσμιο επίπεδο, για την κουλτούρα και το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας, τη σημασία της προτεραιότητας των ντόπιων ενώ ταυτόχρονα φροντίζουν η ζωή όσων δε θεωρούνται πιστοί ή άξιοι πολίτες να γίνεται ακόμα πιο δύσκολη κ.λπ. Αυτό που θέλω να τονίσω είναι πως οι Προοδευτικοί επίσης χρειάζονται ένα κοινό πρόγραμμα. Πρέπει να μιλήσουμε με μία ενωμένη ανθρωπιστική φωνή που θα ακουστεί σε όλο τον κόσμο. 

Τα λόγια, φυσικά, δεν κοστίζουν αν δεν υποστηρίζονται από πράξεις. Το Φιλελεύθερο Κατεστημένο δεν έχει τέτοιο πρόβλημα. Βρίσκονται στην κυβέρνηση σχεδόν παντού και, ακόμη και αν δεν έχουν τυπικά την κυβέρνηση, έχουν σίγουρα την εξουσία. Οι πολιτικοί, οι γραφειοκράτες και οι τραπεζίτες τους ενεργούν στον κόσμο κάθε λεπτό της ημέρας, πάντα και σταθερά με τρόπο που προωθεί το δικό τους Κοινό Πρόγραμμα. Η Εθνικιστική Διεθνής επίσης ενεργεί στον κόσμο. Είτε μέσω της βίας στους δρόμους του Πόρτλαντ ή του Πειραιά, είτε μέσω των πολιτικών του Τραμπ, του Μπολσονάρο και του Μόντι, δεν εξαντλούν ποτέ την ποικιλία των δράσεών τους, σε απόλυτη αρμονία με τη μισανθρωπική, ξενοφοβική, αντιδραστική Κοινή Ατζέντα τους. Πρέπει να τους μιμηθούμε επίσης και από αυτή την άποψη: Πρέπει να σχεδιάσουμε και να υλοποιήσουμε τις Συλλογικές Δράσεις μας για την άμυνα των τοπικών κοινοτήτων ως μέρος μιας παγκόσμιας, καλά σχεδιασμένης, κινητοποίησης.

Συνοψίζοντας, η ΠΔ απαιτεί δύο πράγματα που ποτέ δεν αναπτύξαμε έως τώρα. Ένα Κοινό Πρόγραμμα και ένα Επιμέρους Πρόγραμμα Συλλογικής Δράσης που θα επιτρέπει τοπικές παρεμβάσεις ως αναπόσπαστο μέρος μιας παγκόσμιας εκστρατείας.

Προς μια Αποτελεσματική Παγκόσμια Αλληλεγγύη

Ποιο Πρόγραμμα Συλλογικής Δράσης πρέπει να οραματιστούμε;

Θυμάστε τον Κρις Σμολ, τον υπάλληλο της Amazon που τόλμησε να οργανώσει μια απεργία αποχωρώντας από τις εγκαταστάσεις της εταιρείας στο Νησί Στάτεν σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τις εργασιακές συνθήκες σε καιρό πανδημίας; Είχε την στιγμή δημοσιότητάς του λιταν αποκαλύφθηκε ότι, έχοντάς τον απολύσει, οι πάμπλουτοι και παντοδύναμοι διευθυντές της Amazon συμμετείχαν σε μια μακρά τηλε-συνεδρίαση οργανώνοντας την δολοφονία χαρακτήρα του για να υποβαθμίσουν τα αίτημά του. Παρά το γεγονός ότι αξιοσημείωτος αριθμός δημόσιων προσώπων υπερασπίστηκαν ανοιχτά τον Κρις, η κατακραυγή δεν έφερε κανένα αποτέλεσμα. Η Amazon αναδύθηκε πλουσιότερη μετά το lockdown του 2020, πιο δυνατή και με μεγαλύτερη επιρροή από ποτέ. Όσο για τον Κρις, όταν τα πέντε λεπτά δημοσιότητάς του έσβησαν, παρέμεινε απολυμένος και διασυρμένος. 

Τι θα χρειαζόταν για να κάνει η Προοδευτική Διεθνής τη διαφορά και να υπερασπιστεί τον Κρις με ένα τρόπο που τα γράμματα διαμαρτυρίας στους New York Times δεν κατάφεραν; Ας υποθέσουμε πως η Προοδευτική Διεθνής ήταν, τότε, ενεργή και καλούσε τον κόσμο να συμμετέχει σε μια Μέρα Αδράνειας σε ευρεία κλίμακα -μια συγκεκριμένη μέρα που ούτε καν επισκεπτόμαστε την ιστοσελίδα της Amazon, προς στήριξη του Κρις Σμολς. Η μη επισκεψιμότητα μιας σελίδας για μια μέρα έχει αμελητέο κόστος για τον κόσμο -ακόμα και φανατικούς χρήστες της Amazon- αλλά μπορεί να μεταφραστεί σε μεγάλα κόστη για εταιρείες όπως η Amazon.

Αυτό θα μπορούσε να είναι μια αρχή: Η αναγνώριση πολυεθνικών εταιρειών που κακομεταχειρίζονται τοπικά εργάτες και η παγκόσμια στοχοποίησή τους, αξιοποιώντας τη μεγάλη διαφορά κόστους για τους συμμετέχοντες και του κόστους για τις στοχοποιημένες επιχειρήσεις. Μετά, σε δεύτερη φάση, θα μπορούσαμε να συνδυάσουμε αυτές τις καταναλωτικές Μέρες Αδράνειας με Μέρες Δράσης συνδικαλιστικών οργανώσεων σε τοπικό επίπεδο, με στόχο την εταιρεία και τις θυγατρικές της.

Η προοπτική τέτοιας Παγκόσμιας Δράσης προς στήριξη Τοπικών Εργατών ή κοινοτήτων, έχει, πιστεύω, απέραντο εύρος. Με έξυπνη επικοινωνία και οργάνωση, μπορούν να γίνουν ένας δημοφιλής τρόπος, τον οποίο άνθρωποι ανά τον κόσμο θα εφαρμόσουν για να νιώσουν πως συνεισφέρουν στο να γίνει ο κόσμος πιο ελεύθερος και δίκαιος.

Ποια θα πρέπει να είναι η μορφή του Κοινού μας Σχεδίου;

Προς ένα Κοινό Πρόγραμμα – μια Διεθνή Πράσινη Συμφωνία

Τα καλά νέα είναι πως έχουμε πολλές διαφορετικές προτάσεις Πράσινων Συμφωνιών στις οποίες μπορούμε να βασιστούμε. Παρόλα αυτά, ενώ καθεμιά περιέχει χρήσιμες ιδέες, πρέπει να συνδυαστούν σε ένα κυρίαρχο, συνεκτικό, διεθνώς συγκροτημένο πλάνο που μπορεί να υποστηριχθεί τοπικά και να εφαρμοστεί παντού. Για να σημειώσει επιτυχία, το πλάνο πρέπει να απαντήσει τρία ερωτήματα: Τι ακριβώς πρέπει να γίνει; Πώς θα το χρηματοδοτήσουμε; Ποιος θα το κάνει;

Γνωρίζουμε τι πρέπει να κάνουμε. Η παραγωγή ενέργειας πρέπει να μετατοπιστεί μαζικά από τα ορυκτά καύσιμα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, κυρίως στον άνεμο και την ηλιακή ενέργεια. Οι χερσαίες μεταφορές πρέπει να ηλεκτροδοτούνται, ενώ οι αεροπορικές και ναυτιλιακές μεταφορές πρέπει να στραφούν σε νέα καύσιμα μηδενικού άνθρακα (π.χ. υδρογόνο). Η παραγωγή κρέατος πρέπει να μειωθεί σημαντικά, με μεγαλύτερη έμφαση στις βιολογικές φυτικές καλλιέργειες. Τα αυστηρά όρια στη φυσική ανάπτυξη (από τις τοξίνες μέχρι το τσιμέντο) είναι από τα ουσιώδη ζητήματα.

Γνωρίζουμε επίσης ότι όλα αυτά θα κοστίσουν τουλάχιστον 8 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Επιπλέον, πρέπει να δημιουργήσουμε από το μηδέν ιδρύματα που θα συντονίζουν τα διάφορα έργα και θα κατανέμουν το κόστος και τα οφέλη μεταξύ του πλανητικού Βορρά και του πλανητικού Νότου. Το έργο φαίνεται τεράστιο. Σε έναν κόσμο, όπου ακόμη και η μετριοπαθής Συμφωνία του Παρισιού κουρελιάζεται, είναι εξαιρετικά εύκολο να παραδοθεί κάποιος στην απόγνωση.

Γι’ αυτό ακριβώς χρειαζόμαστε ένα New Deal αφήγημα σε πλανητική κλίμακα. Το πρωτότυπο New Deal του Φραγκλίνου Ρούσβελτ πέτυχε επειδή ήρθε σε μια εποχή που τα σταφύλια της οργής φούσκωναν “και ωρίμαζαν για τον τρύγο”. Το ξεχωριστό του επίτευγμα ήταν να απευθυνθεί σε ανθρώπους που είχαν παραιτηθεί και να τους εμπνεύσει την ελπίδα ότι, κατά τρόπο εντυπωσιακό, υπάρχει μια εναλλακτική λύση. Πως υπάρχουν τρόποι για να οδηγηθούν αδρανείς πόροι στην υπηρεσία του δημοσίου . Η επιτυχία του New Deal ήταν να παρουσιάσει ένα σχέδιο που είχε νόημα για τους απογοητευμένους και προσέφερε την ευκαιρία στο καινοτόμο – ένα σχέδιο που άλλαξε το πλαίσιο μέσα από το οποίο η πλειοψηφία των ανθρώπων αξιολόγησε την κατάστασή του.

Τα βασικά ζητήματα χρηματοδότησης και κατανομής μπορούν επίσης να απαντηθούν μέσω αυτού του νέου πλαισίου. Τα 8 τρισεκατομμύρια δολάρια που χρειαζόμαστε ετησίως θα πρέπει να χρηματοδοτούνται τόσο από δημόσιες όσο και από ιδιωτικές πηγές. Τα δημόσια οικονομικά, όπως και στο αρχικό New Deal, πρέπει να περιλαμβάνουν διακρατικά ομολογικά εργαλεία και έσοδα από φόρους απαλλαγής από τον άνθρακα, έτσι ώστε τα χρήματα που αντλούνται από τη φορολόγηση του ντίζελ να μπορούν να επιστρέφονται στους φτωχότερους πολίτες που βασίζονται σε αυτοκίνητα ντίζελ, προκειμένου αυτοί να ενισχυθούν γενικά και να μπορέσουν επίσης να αγοράσουν ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο.

Για να μετατρέψουμε αυτούς τους πόρους σε πράσινες επενδύσεις, θα μπορούσαμε να προτείνουμε μια νέα Οργάνωση για Επείγουσα Περιβαλλοντική Συνεργασία, ή ΟΕΠΣ – συνονόματη της αρχικής ΟΕΠΣ,η οποία, εβδομήντα πέντε χρόνια πριν, χορήγησε τα έργα που χρηματοδοτήθηκαν από το Σχέδιο Μάρσαλ στην Ευρώπη. Μία βασική διαφορά από τη δεκαετία του 1950 είναι πως το τωρινό μας καθήκον δεν είναι απλά να ανοικοδομήσουμε αλλά να αναπτύξουμε νέες τεχνολογίες μηδενικών εκπομπών. Καμία χώρα μόνη της δε μπορεί να χρηματοδοτήσει την απαιτούμενη έρευνα και ανάπτυξη. Επομένως, η ΟΕΠΣ θα ένωνε το πνευματικό δυναμικό της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας σε κάτι εφάμιλλο του Πρότζεκτ ‘Πράσινο Μανχάταν’  – με τη διαφορά ότι θα στοχεύει στην αναχαίτιση του αφανισμού, αντί για μαζικές δολοφονίες.

Ακόμα πιο φιλόδοξα, η Προοδευτική Διεθνής μπορεί να προτείνει μια Διεθνή Ένωση Οικονομικής Εκκαθάρισης, του είδους που πρότεινε ο Τζον Μέιναρντ Κέινς κατά τη διάρκεια του συνεδρίου Bretton Woods το 1944, συμπεριλαμβανομένων πρακτικά σχεδιασμένων περιορισμών στην κυκλοφορία κεφαλαίων. Με την εκ νέου εξισορρόπηση των μισθών, του εμπορίου και της οικονομίας σε πλανητική κλίμακα, όχι μόνο η ακούσια μετανάστευση αλλά και η ακούσια ανεργία θα υποχωρήσουν, καταπολεμώντας με αυτό τον τρόπο τον ηθικό πανικό σχετικά με το ανθρώπινο δικαίωμα της ελεύθερης μετακίνησης ανά τον κόσμο.

Οργάνωση

Η αναγκαιότητα για μια Κοινή Ατζέντα και ένα Κοινό Συλλογικό Σχέδιο Δράσης σημαίνει πως η Προοδευτική Διεθνής χρειάζεται να σχηματίσει έναν διεθνή οργανισμό. Το μεγάλο ερώτημα για όλους μας είναι το εξής: πώς θα μπορέσουμε να δημιουργήσουμε αυτό τον ουσιώδη οργανισμό χωρίς να πέσουμε θύματα των συνηθισμένων οργανωτικών παγίδων, όπως η γραφειοκρατία, ο αποκλεισμός, τα παιχνίδια δύναμης;

Αυτό είναι ένα κρίσιμο ερώτημα, το οποίο οφείλουν να αντιμετωπίσουν τα μέλη του Συμβουλίου της Προοδευτικής Διεθνούς – ένα ερώτημα στο οποίο δεν έχω απάντηση. Ωστόσο, η απουσία απάντησης αυτή την περίοδο είναι κάτι θετικό, αφού θα είναι μια απάντηση που θα ανακαλύψουμε μαζί.

Αυτό που θέλω να επισημάνω σε αυτή την κρίσιμη χρονική στιγμή είναι πως η δυσκολία απάντησης σε αυτή την ερώτηση και τα προβλήματα ίδρυσης μιας αποτελεσματικής οργάνωσης δεν αποτελούν δικαιολογία για να μη προχωρήσουμε. Οι τραπεζίτες και οι φασίστες έχουν βρει απαντήσεις. Ομολογουμένως, είναι απαιτητικότερο να βρούμε απαντήσεις σε αυτή την ερώτηση ως προοδευτικοί που απορρίπτουν τις ιεραρχίες, τη γραφειοκρατία και τις καταπατήσεις του πατερναλισμού. Έχουμε όμως καθήκον να τις βρούμε.

Μια Διεθνής Νέα Συμφωνία είναι αναγκαία αλλά δεν αρκεί: Η Προοδευτική Διεθνής πρέπει να υπερβεί τον καπιταλισμό.

Φίλοι,

Κάποιοι λένε πως η εποχή για μια Νέα Πράσινη Συμφωνία ήρθε και παρήλθε, πως τώρα είναι πολύ αργά. Ότι ο καπιταλισμός δε μπορεί να εξευγενιστεί, να τιθασευτεί ή να καταστεί συμβατός με την επιβίωση της ανθρωπότητας. Οφείλω να παραδεχτώ πως τείνω να συμφωνήσω μαζί τους, τουλάχιστον εν μέρει. Μια Διεθνής Νέα Πράσινη Συμφωνία είναι αναγκαία, ως προς αυτό δεν έχω καμία αμφιβολία. Μα δεν πιστεύω πως είναι επαρκής.

Αναλογιστείτε τι συνέβη στις 12 Αυγούστου του 2020, την ημέρα που έγινε γνωστή η είδηση πως η Βρετανική οικονομία υπέστη το μεγαλύτερο πλήγμα που έχει ως τώρα υποστεί. Το Χρηματιστήριο του Λονδίνου εκτοξεύθηκε πάνω από 2%! Τίποτα συγκρίσιμο δεν είχε ποτέ ξανασυμβεί. Παρόμοιες εξελίξεις παρουσιάστηκαν και στη Wall Street, στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ερμηνεία μου είναι πως, όταν ο Covid-19 συνάντησε την τεραστίων διαστάσεων φούσκα με την οποία οι κυβερνήσεις και οι κεντρικές τράπεζες δημιουργούν εταιρείες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα φαντάσματα (μόνο κατ’ επίφαση ζωντανές) από το 2008, οι χρηματοοικονομικές αγορές επιτέλους διαχωρίστηκαν από την υποβόσκουσα καπιταλιστική οικονομία, αναγκάζοντας τον καπιταλισμό να εξελιχθεί ύπουλα σε έναν αποκρουστικό μετακαπιταλισμό – φυσικά όχι τον μετακαπιταλισμό τον οποίο κάποτε οραματίζονταν πεπεισμένοι σοσιαλιστές. 

Η ΠΔ μας χρειάζεται να λάβει σοβαρά υπόψιν πως είναι πιθανό ότι ο καπιταλισμός όχι απλά αξίζει να αποδομηθεί, αλλά, πιο επιτακτικά, πως ο καπιταλισμός έχει ήδη αυτο-υπονομευθεί. Αν έχω δίκιο σε αυτό, ακόμα και μέλη της ΠΔ που αναπτύσσουν προσδοκίες μεταρρύθμισης ή εξευγενισμού του καπιταλισμού, οφείλουν να αναλογιστούν το ενδεχόμενο η ΠΔ να έχει καθήκον να ξεπεράσει τα όρια του καπιταλισμού -πράγματι, να προγραμματίσει για έναν μετακαπιταλιστικό πολιτισμό.

Ματιές στον μετακαπιταλισμό

Παρόλο που δεν είναι ούτε η κατάλληλη στιγμή ούτε και ο τόπος να σχεδιάσουμε τον μετακαπιταλισμό, είναι χρήσιμο να φανταστούμε πως θα μπορούσε να είναι ένας μετακαπιταλιστικός κόσμος. Χωρίς τη δυνατότητα για έναν τέτοιο στοχασμό, μαζί με τη ρεαλιστική μας Διεθνή Πράσινη Νέα Συμφωνία, η ΠΔ μας θα αποτύχει να εμπνεύσει είτε εμάς τους μεγαλύτερους στην αναζωογόνηση της ελπίδας είτε τους νέους που ψάχνουν ένα όραμα που να αξίζει να αγωνιστούν γι’ αυτό.

Σε ένα βιβλίο που βγήκε μόλις αυτήν την εβδομάδα, με τίτλο “Ένα Άλλο Τώρα”, προσπαθώ να φανταστώ ότι η γενιά μου δεν είχε χάσει κάθε καθοριστική στιγμή που η ιστορία μας προσέφερε. Τι θα είχε συμβεί αν είχαμε αδράξει την ευκαιρία του 2008 να εγκαθιδρύαμε μία ειρηνική, υψηλής-τεχνολογίας επανάσταση που να οδηγούσε σε μία μετακαπιταλιστική οικονομική δημοκρατία; Πώς θα ήταν;

Για να είναι ελκυστική, θα διέθετε αγορές για αγαθά και υπηρεσίες, αφού η εναλλακτική –

ενός σοβιετικού-τύπου συστήματος διανομής που παρέχει τη διαιτητική εξουσία στους χειρότερους γραφειοκράτες- είναι πολύ μίζερη για να ειπωθεί. Αλλά για να είναι ανθεκτική σε κρίσεις, υπάρχει μία αγορά την οποία ο σοσιαλισμός της αγοράς δεν μπορεί να υποστηρίξει: την αγορά εργασίας. Γιατί; Διότι, από τη στιγμή που ο χρόνος εργασίας έχει τιμή ενοικίασης, ο μηχανισμός της αγοράς την ωθεί αμείλικτα προς τα κάτω, εμπορευματοποιώντας παράλληλα κάθε διάσταση της εργασίας (και στην εποχή του Facebook ακόμη και του ελεύθερου χρόνου μας). Όσο μεγαλύτερη είναι η επιτυχία του συστήματος ως προς αυτό, τόσο μικρότερη είναι η ανταλλακτική αξία κάθε μονάδας που παράγει, τόσο επίσης μικρότερος ο μέσος συντελεστής κέρδους και τελικά τόσο πιο κοντά η επόμενη συστημική κρίση.

Μπορεί μια προηγμένη κοινωνία να λειτουργήσει χωρίς αγορές εργασίας; Φυσικά και μπορεί. Σκεφτείτε την βασική αρχή: ένας – εργαζόμενος – ένα – μέρισμα – μία – ψήφος. Η τροποποίηση της εργατικής νομοθεσίας ώστε να μετατραπεί κάθε εργαζόμενος σε ίσο (αν και όχι εξίσου αμειβόμενο) εταίρο, μέσω απόδοσης στον κάθε ένα μιας μη ανταλλάξιμης ενός – ανθρώπου – ενός μερίσματος μοναδική ψήφο, είναι τόσο ριζοσπαστική σήμερα όσο ήταν το παγκόσμιο καθολικό δικαίωμα ψήφου τον 19ο αιώνα.

Παρέχοντας στους εργαζόμενος-συνέταιρους το δικαίωμα να ψηφίζουν στις γενικές συνελεύσεις των εταιρειών, μία ιδέα που προτάθηκε από τους πρώτους αναρχοσυνδικαλιστές, τερματίζεται η διαφοροποίηση μεταξύ μισθών και κερδών και επιτέλους εισάγεται δημοκρατία στο χώρο εργασίας- με τα νέα ηλεκτρονικά συμμετοχικά εργαλεία έτοιμα να αφαιρέσουν όλα τα εμπόδια που διαφορετικά θα παρακώλυαν την προοπτική μιας δημοκρατικής επιχειρηματικο-συνδικαλιστικής επιχείρησης. Εκτός από τον εκδημοκρατισμό των επιχειρήσεων, θα έφερνε και το τέλος των μετοχών και θα τερμάτιζε την ανάγκη για τεράστιο χρέος για τη χρηματοδότηση των συγχωνεύσεων και των εξαγορών.

Ήδη, μερικές Κεντρικές Τράπεζες σκέφτονται να παράσχουν σε κάθε ενήλικα έναν δωρεάν τραπεζικό λογαριασμό. Αν αυτό συμβεί σε μία κοινωνία χωρίς αγορές μετοχών, γιατί να ήθελε κάποιος έναν λογαριασμό σε μία ιδιωτική τράπεζα; Με το που θα εξαφανιστούν η προσωπική τραπεζική και η μόχλευση χρέους που συνδέεται με τις αγορές μετοχών, εξαφανίζεται και η εμπορική τραπεζική. H Goldman Sachs και οι συναφείς εταιρείες εξαφανίζονται, χωρίς καν την ανάγκη να τις απαγορεύσουμε τη λειτουργία τους.

Τι θα γινόταν αν πηγαίναμε αυτήν την ιδέα παραπέρα, προτείνοντας η Κεντρική Τράπεζα να πιστώνει κάθε τέτοιο λογαριασμό με ένα σταθερό μηνιαίο μισθό (ένα παγκόσμιο βασικό μέρισμα). Καθώς ο καθένας θα χρησιμοποιούσε το λογαριασμό του στην Κεντρική Τράπεζα για να κάνει τις εγχώριες πληρωμές, τα περισσότερα από τα χρήματα που θα εξέδιδε η κεντρική τράπεζα θα μεταφέρονταν εντός των λογιστικών της βιβλίων. Επιπλέον, η κεντρική τράπεζα μπορεί να παρέχει σε όλα τα νεογέννητα έναν αποταμιευτικό λογαριασμό, με δυνατότητα χρήσης άμα τη ενηλικίωση.

Επομένως, τα άτομα θα λάμβαναν δύο είδη εισοδήματος: τα μερίσματα πιστωμένα στον κεντρικό λογαριασμό τραπέζης τους και εισοδήματα από την εργασία σε μια συνδικαλιστική επιχείρηση. Κανένα δε χρειάζεται να φορολογείται –  τέλος οι φόροι εισοδήματος και κατανάλωσης (ΦΠΑ). Αντ’ αυτών, τρία είδη φόρων χρηματοδοτούν αυτού του είδους την κυβέρνηση: Ένας φόρος 5% στα καθαρά έσοδα των συνδικαλιστικών εταιρειών. Ένας φόρος διοξειδίου του άνθρακα. Και εισπράξεις από τη μίσθωση γης (η οποία ανήκει ολοκληρωτικά στην κοινότητα) για ιδιωτική, χρονικά περιορισμένη, χρήση.

Μόλις ενστερνιστούμε αυτή την αρχή, προκύπτει σχεδόν αβίαστα ένα σχέδιο για μια σοσιαλιστική αγορά. Απαλλαγμένοι από την εταιρική δύναμη, απελευθερωμένοι από την αναξιοπρέπεια που επιβάλλεται στους άπορους από το κράτος πρόνοιας και αποδεσμευμένοι από την τυραννία της διελκυστίνδας κέρδη-μισθοί, τα άτομα και οι κοινότητες μπορούν να αρχίσουν να οραματίζονται νέους τρόπους αξιοποίησης των ταλέντων και της δημιουργικότητάς τους.

Συμπέρασμα

Φίλοι, προσπάθησα να καταδείξω τους λόγους για τους οποίους μια Προοδευτική Διεθνής είναι ζωτικής σημασίας την παρούσα χρονική στιγμή στην ιστορία.

Αντιμέτωποι με το βαρύ καθήκον του αγώνα κατά των Δίδυμων Αυταρχισμών, που απειλούν να ισοπεδώσουν το μέλλον, χρειαζόμαστε: Ένα κοινό σχέδιο του τι χρειάζεται να επιτευχθεί σε παγκόσμια κλίμακα. Ένα κοινό πλαίσιο διεξαγωγής εκστρατειών για την κινητοποίηση των προοδευτικών ανά τον κόσμο, με στόχο την εφαρμογή του κοινού μας σχεδίου. Μία κοινή, διεθνή οργάνωση που θα συντονίζει τις εκστρατείες μας. Και τέλος, μία κοινή θέληση να οραματιστούμε τον μετακαπιταλισμό -μαζί. Η Προοδευτική Διεθνής μας είναι μία μοναδική ευκαιρία να αντιμετωπίσουμε αυτή την πρόκληση. Ενωμένοι!


Ο Γιάνης Βαρουφάκης είναι βουλευτής του ελληνικού κοινοβουλίου, γραμματέας του ΜέΡΑ25 και καθηγητής οικονομικής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Είναι συν-ιδρυτής του κινήματος DiEM25, μέλος του  Συμβουλίου της Προοδευτικής Διεθνούς και πρώην υπουργός οικονομικών της Ελλάδας. Συγγραφέας πολλών βιβλίων, συμπεριλαμβανομένου και του μετακαπιταλιστικού πολιτικού μυθιστορήματος Another Now, καθώς και των Ανίκητοι Ηττημένοι, Η Αρπαγή της Ευρώπης και Ο Παγκόσμιος Μινώταυρος.

Η καθηγήτρια Μάρι Βελονάκη είναι διευθύντρια του Εργαστηρίου Δημιουργικής Ρομποτικής και επικεφαλής ερευνήτρια ερευνητικού προγράμματος ARC LIEF το οποίο έχει οδηγήσει στη δημιουργία της Εθνικής Δομής για την Αλληλεπίδραση Ανθρώπων και Ρομπότ της Αυστραλίας (National Facility for Human Robot Interaction), σε συνεργασία με τη Σχολή Επιστήμης και Μηχανικής Υπολογιστών της UNSW στο Πανεπιστήμιο της Νέας Νότιας Ουαλίας στην Αυστραλία (UNSW), το εκεί Τμήμα Ψυχολογίας, το Αυστραλιανό Κέντρο Ρομποτικής Πεδίου του Πανεπιστημίου του Sydney, το Κέντρο Αυτόνομων Συστημάτων του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου του Sydney και το Νοσοκομείο St Vincent’s. Έχει εργαστεί ως καλλιτέχνης και ερευνήτρια στον τομέα των εγκαταστάσεων διαδραστικής τέχνης από το 1995. Η Βελονάκη έχει δημιουργήσει διαδραστικές εγκαταστάσεις που ενσωματώνουν κίνηση, ομιλία, αφή, αναπνοή, ηλεκτροστατική φόρτιση, τεχνητή όραση και ρομποτική. Το 2003, η πρακτική της Βελονάκη επεκτάθηκε στη ρομποτική, όταν ξεκίνησε και ηγήθηκε ενός μείζονος ερευνητικού προγράμματος τέχνης/επιστήμης του Αυστραλιανού Συμβουλίου Έρευνας «Fish-Bird: Αυτόνομες Αλληλεπιδράσεις σε ένα Περιβάλλον Σύγχρονων Τεχνών» σε συνεργασία με επιστήμονες ρομποτικής στο Αυστραλιανό Κέντρο Ρομποτικής Πεδίου (Πανεπιστήμιο του Sydney). Το 2007 η Βελονάκη βραβεύτηκε από το Συμβούλιο Εικαστικών Τεχνών της Αυστραλίας και το 2009 της απονεμήθηκε υποτροφία ARC Australian Research Fellowship. Προήχθη σε τακτική καθηγήτρια στις αρχές του 2017.

Η οπτική του Paul για τον μετακαπιταλισμό. – Συνεισφορά στο mέta.

Ο καπιταλισμός δεν είναι ένα «φυσικό αντικείμενο»: τον έχουμε εφεύρει

Ο καπιταλισμός, για να χρησιμοποιήσουμε την ορολογία του Αριστοτέλη, δεν είναι ένα φυσικό είδος.  Δηλαδή, δεν υπάρχει μια οντότητα στη φύση που να είναι «ο καπιταλισμός».  Όταν χρησιμοποιούμε αυτόν τον όρο, μιλάμε για μια σειρά από συλλογικά πιστευμένες και θεσμοθετημένες ανθρώπινες επινοήσεις, οι οποίες επανακαλύπτονται συνεχώς και οι οποίες μπορούν να ανακαλυφθούν εκ νέου με τρόπους πολύ διαφορετικούς από τους ισχύοντες κανόνες κάτω από τους οποίους ζούμε τώρα.  Για παράδειγμα, ο John Kenneth Galbraith περιγράφει το πώς οι εταιρείες κοινής ωφέλειας της δεκαετίας του 1880 επινόησαν τις μεγα-τράπεζες και τις μεγα-εταιρείες που άλλαξαν εντελώς ό,τι ήταν πριν από εκείνη την εποχή «ο καπιταλισμός».  Ομοίως, η ανάλυση της Shoshana Zuboff για τον καπιταλισμό επιτήρησης του 21ου αιώνα (surveillance capitalism) είναι μια εντελώς νέα μορφή εμπορικής δύναμης που έχει αλλάξει τον τρόπο λειτουργίας των εμπορικών και πολιτικών δεδομένων.  Ο «καπιταλισμός» είναι ένα αεικίνητο φαγοπότι (ή μια αεικίνητη λιμοκτονία, ανάλογα με το ποιος περιγράφει).

Υπάρχει, βέβαια, ένας πραγματικός κόσμος που δεν μπορεί απλά να κατασκευαστεί.  Αυτός ο πραγματικός κόσμος κατοικείται από πραγματικά όντα και, εν τέλει, ο πραγματικός πλούτος είναι η βάση οποιασδήποτε ανθρώπινης εμπορικής και οικονομικής δομής.  Αλλά ο πραγματικός πλούτος και τα αληθινά όντα δεν έχουν αξία σε δολλάρια πέρα από τις τεχνητές αφαιρέσεις, γιατί η νομισματική αξία είναι μια ανθρώπινη κατασκευή που βασίζεται στην πρότερη ύπαρξη πραγματικών όντων και πραγματικού πλούτου.

Το να διερευνηθούν «μετα-καπιταλιστικοί» τρόποι σκέψης ως προς τον πλούτο, τη φυσική και την ανθρώπινη εξέλιξη και την πολιτική εξουσία, δεν σημαίνει ότι ο «καπιταλισμός» είναι ένα σταθερό και γνωστό σημείο αναφοράς στην πραγματικότητα που σκεφτόμαστε «μετά».  Δεν υπήρξε ποτέ μια φυσική πραγματικότητα που να ονομάζεται Καπιταλισμός.

Ο τρόπος λειτουργίας των δημοσιονομικών, οικονομικών και πολιτικών κανόνων (μπορείτε να το αποκάλεσε αυτό «καπιταλισμό» εάν έτσι επιθυμείτε) πρέπει να αλλάξει ριζικά.  Καταστρέφει τη γη.  Καταστρέφει το ιδεολογικό τοπίο που προϋποτἰθεται για τη φιλελεύθερη δημοκρατική πολιτική.  Είναι εκπληκτικά και μη βιώσιμα άδικος.  Και, σε όσους έχουν μια θεολογική κλίση (όπως ο Πάπας Φραγκίσκος), οι σημερινοί μας αρπακτικοί και εκμεταλλευτικοί οικονομικοί κανόνες αποτελούν προσβολή προς τη θεϊκή πραγματικότητα και προς όλους τους υπερβατικούς ορίζοντες.

Ο καπιταλισμός, όπως τον βιώνουμε σήμερα, είναι εκπληκτικά και μη βιώσιμα άδικος, γιατί πρόκειται για ένα σύστημα εξουσίας που δημιουργεί δύο τάξεις ανθρώπων στον κόσμο: τους υπερ-πλούσιους και τους υπολοίπους.

Η Deutsche Bank δάνεισε στον Donald Trump πάνω από 2 δισεκατομμύρια δολάρια, αλλά μετά τον απόηχο των ταραχών στην Ουάσιγκτον τον Ιανουάριο του 2021, η Deutsche Bank αποφάσισε να διακόψει τους δεσμούς με τον Trump, παρόλο που τους χρωστάει ακόμα 300 εκατομμύρια δολάρια.  Μπορεί να είναι πάρα πολύ δύσκολο να πάρουν αυτά τα χρήματα πίσω, και ίσως να του χαρίσουν αυτό το ποσό για να τον ξεφορτωθούν.  Για τους υπερ-πλούσιους, 300 εκατομμύρια δολάρια είναι «ψιλά» που δεν πρέπει καν να ληφθούν υπόψη.  Αλλά για τους υπόλοιπους από εμάς, αυτό είναι ένα ασύλληπτα μεγάλο χρηματικό ποσό.  Οι εμπορικές τράπεζες ζουν επίσης σε έναν άλλο κόσμο από αυτόν των υπολοίπων από εμάς.  Ο όγκος των κεφαλαίων που κινείται σε νόμισμα και παράγωγες συναλλαγές είναι κατά τάξεις μεγέθους μεγαλύτερος από την πραγματική οικονομία του πλανήτη.  Η χρηματοπιστωτική δύναμη και η υπάρχουσα πραγματικότητα δεν έχουν καμία επαφή μεταξύ τους, και παρόλα αυτά η εξουσία έγκειται μάλλον στο χρηματοπιστωτικό σύστημα παρά στην πραγματικότητα.  Αυτό δεν είναι μόνο ηθικά και πολιτικά απαράδεκτο, αλλά είναι το μέσο με το οποίο λεηλατείται η ακεραιότητα της ίδιας της βιόσφαιρας του πλανήτη.

Ένα πράγμα που καταλαβαίνουν οι υπερ-πλούσιοι είναι ότι το χρήμα δεν είναι ένα φυσικό είδος.  Το συλλαμβάνουμε, το εφευρίσκουμε, το κατασκευάζουμε.  Το συλλαμβάνουν και το κατασκευάζουν για να υποτάξουν εμάς τους υπολοίπους, για να ζήσουν με αδιανόητη πολυτέλεια, και για να αρνηθούν να μοιραστούν με δίκαιο τρόπο τους πόρους της γης για την ευημερία όλων. Εφευρίσκουν το χρήμα έτσι ώστε να το χρησιμοποιήσουν ως ένα εργαλείο εξουσίας που είναι πολύ πιο σημαντικό από την πολιτική εξουσία.  Αυτό πρέπει να αλλάξει.  Πρέπει να αρχίσουμε να εφευρίσκουμε τα πράγματα με διαφορετικό τρόπο.


Ο Paul Tyson είναι ερευνητικός εταίρος στο στο Ινστιτούτο Ανώτερων Ανθρωπιστικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Queensland στην Αυστραλία. Ο Tyson συνενώνει στην ερευνητική του εργασία τα πεδία της φιλοσοφίας, της θεολογίας και της κοινωνιολογίας. Η οντολογία και η επιστημολογία, κατανοημένες όχι μόνο φιλοσοφικά ή θεωρητικά, αλλά επίσης θεολογικά και κοινωνιολογικά, αποτελούν τα πεδία του ενδιαφέροντός του. Σήμερα είναι συνεπικεφαλής ερευνών και συντονιστής στο συλλογικό ερευνητικό εγχείρημα Πέρα από την Επιστήμη και τη Θρησκεία που διεξάγεται στο Ινστιτούτο Ανώτερων Ανθρωπιστικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Queensland. Αυτό το εγχείρημα έχει ως αφορμή τη μονογραφία του καθηγητή Peter Harrison Οι Επικράτειες της Επιστήμης και της Θρησκείας (2015) και στοχεύει στην εκ νέου σύλληψη του ρόλου της επιστήμης και της θρησκείας.

Η οπτική του Νίκου για τον μετακαπιταλισμό. – Συνεισφορά στο mέta.

Είναι ο μετακαπιταλισμός μια χρήσιμη αναλυτικά έννοια; Πιθανόν. Δεν υπάρχει ημερομηνία στο πιστοποιητικό γέννησης του καπιταλισμού, ούτε και θα υπάρξει στη ληξιαρχική πράξη του θανάτου του. Ωστόσο, πριν από 17 δεκαετίες, οι νεαροί Μαρξ και Ένγκελς σε ένα περιγραφικό, αναλυτικό, επαναστατικό και προφητικό μανιφέστο είχαν περιγράψει τη δημιουργική και καταστροφική συνάμα φύση του καπιταλισμού.  Σήμερα, βέβαια, ζούμε σε έναν άλλο κόσμο, όπου μας οδήγησαν οι κινητήριες δυνάμεις του συστήματος αυτού: οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές και οικολογικές.

Η παγκοσμιοποίηση, φυσική και εικονική, είναι σήμερα πολύ πιο περίπλοκη και έντονη από ποτέ.  Ο βαθμός της έντασης και της εξάπλωσής της έχει αλλάξει ποιοτικά το τοπίο του οικονομικού ανταγωνισμού και διευκολύνει τη συγκέντρωση και τη συγκεντροποίηση του κεφαλαίου και την πραγματική υπαγωγή της εργασίας σε αυτό. Η αυξημένη κινητικότητα του κεφαλαίου και η μετανάστευσή του σε χαμηλόμισθες μη συνδικαλισμένες οικονομίες, άσκησε πίεση στους μισθούς και τα δικαιώματα των εργαζομένων στις βιομηχανικές οικονομίες της Δύσης. Αύξησε την επισφάλεια της απασχόλησης για μεγάλα τμήματα της εργατικής τάξης και έριξε στη φτώχεια μεγάλες μάζες εργαζομένων. Η πτώση της Σοβιετικής Ένωσης – που λειτουργούσε αντισταθμιστικά στα σχέδια του κεφαλαίου – και η ήττα της Αριστεράς σε παγκόσμιο επίπεδο, επέτρεψε  στο κεφάλαιο – διεθνές και εγχώριο – να επιβάλει τους όρους του στην εργασία παίρνοντας πίσω τα κέρδη της εργατικής τάξης μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η τεχνολογία του «ο νικητής τα παίρνει όλα», η ενισχυμένη δυνατότητα επιτήρησης και ελέγχου, η κατασκευή της συναίνεσης και η χειραγώγηση της ενημέρωσης και της κοινής γνώμης, οδήγησαν σε μια κοινωνία αυξημένης ανισότητας πλούτου, εισοδήματος, πρόσβασης στην εκπαίδευση και την υγεία και τις συνθήκες διαβίωσης . Οι αλλαγές στην οικονομία οδήγησαν σε αλλαγές στο πολιτικό επίπεδο.

Οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές απαιτούν ολοένα και πιο αυταρχικές λύσεις, και η δυσαρέσκεια του λαού δεν αξιοποιείται από την Αριστερά, αλλά από ξενοφοβικούς, εθνικιστικούς πολιτικούς που προσφέρουν εύκολες λύσεις και που κατηγορούν τους μετανάστες για την κατάσταση της χώρας τους. Στις Βρυξέλλες, μια σπατάλη γραφειοκρατία που δεν λογοδοτεί σε κανέναν χρησιμοποιεί μια αναξιόπιστη οικονομική θεωρία με επιλεκτικό τρόπο, για να δημιουργήσει ένα οικονομικό σύμπαν υποτιθέμενης ελεύθερης αγοράς, και επομένως «βέλτιστων» ρυθμίσεων. Στην πραγματικότητα, έχει επιβληθεί ένα τεχνητό καθεστώς που μιμείται τον ρόλο της αγοράς ενώ εξυπηρετεί τους σκοπούς της γραφειοκρατίας και του ευρωπαϊκού κεφαλαίου.  Το καθεστώς αυτό επιβάλλει τη λιτότητα στους λαούς της ΕΕ χρησιμοποιώντας την αποπληρωμή ενός χρέους που εκ των πραγμάτων δεν μπορεί να αποπληρωθεί, ως ένα από τα κύρια μέσα επιβολής της λιτότητας.  Και όλα αυτά στο όνομα μια ψευδεπίγραφης ευρωπαϊκής αλληλεγγύης της ΕΕ, συνδυασμένης με τα προτάγματα ενός ηθικολογικού Καλβινισμού.

Δεν υπάρχουν προφανείς ή εύκολες διέξοδοι από αυτήν τη δυστοπία. Η πανδημία απλά επιδείνωσε την κατάσταση και φανέρωσε τα όρια και τις αντιφάσεις της καπιταλιστικής τάξης και των μολυσματικών της μεταλλάξεων. Δεν υπάρχει ασημένια σφαίρα για να σκοτώσει το ζόμπι. Χρειάζεται αγώνας σε όλα τα μέτωπα που πρέπει να διεξαχθεί από τα κάτω.

Ως εκπαιδευτικός, επιτρέψτε μου ανοίξω μια χαραμάδα φωτός σε μια πιθανή ουτοπία ή τουλάχιστον σε μια πτυχή της. «Για έναν κόσμο στον οποίο ο καθένας μπορεί να είναι λόγιος», μια φράση που πρότεινε ένας στενός φίλος και σύντροφος. Όπως είναι σήμερα, η εκπαίδευση, ιδίως η τριτοβάθμια εκπαίδευση, γίνεται όλο και πιο απρόσιτη στους πολλούς και η ίδια η εκπαιδευτική διαδικασία ακολουθεί ένα «επιχειρηματικό μοντέλο» που ακολουθεί τις πρακτικές των χρονομετρών και συμβούλων διοίκησης στην παραγωγική διαδικασία. Πρακτικές τυποποιημένες που στερούνται κριτικής σκέψης. Φανταστείτε αντί για μια εκπαίδευση προσανατολισμένη στην αγορά που διοικείται από γραφειοκράτες, μια εκπαίδευση δωρεάν για όλους σε οποιοδήποτε επίπεδο. Οι υποτροφίες θα ήταν άφθονες για όσους δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά ακόμη και την «δωρεάν» εκπαίδευση. Η διδασκαλία θα γινόταν με σκοπό την προώθηση της κριτικής σκέψης, και η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών και των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων θα ήταν απαλλαγμένη από ανόητες και παραμορφωτικές μετρήσεις που προδίδουν την τεϊλοριστική τους προέλευση και την πρόθεση χειραγώγησης του πανεπιστημιακού προλεταριάτου. Η έρευνα που πραγματοποιείται σε κρατικά χρηματοδοτούμενα ιδρύματα θα πρέπει να δημοσιεύεται σε περιοδικά και βιβλία ανοιχτής πρόσβασης. Η κοινωνία θα είχε αλλάξει τους νόμους περί πνευματικής ιδιοκτησίας και θα επέτρεπε σε οποιονδήποτε με πρόσβαση στο Διαδίκτυο να έχει πρόσβαση στους καρπούς της ανθρώπινης ιδιοφυΐας. Τα δημόσια εκπαιδευτικά ιδρύματα θα αφιέρωναν περισσότερο χρόνο για να επιτρέψουν τη διάδοση της έρευνας και των ιδεών τους στο ευρύ κοινό με ένα μοντέλο ανοιχτής πρόσβασης που θα καθιστούσε πράγματι δυνατό σε όλους να είναι πνευματικοί άνθρωποι, λόγιοι και επιστήμονες, ακόμη και χωρίς επίσημη σύνδεση με τον εκπαιδευτικό κόσμο.


Ο καθηγητής Νίκος Θεοχαράκης διδάσκει οικονομική θεωρία και ιστορία της οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Σπούδασε οικονομικά στο ΕΚΠΑ και στο Κολέγιο Churchill του Πανεπιστημίου του Cambridge, από όπου αποφοίτησε το 1979 και από το οποίο αργότερα έλαβε το διδακτορικό του στα οικονομικά. Έχει συγγράψει το Σύγχρονη Πολιτική Οικονομία: Κατανοώντας τον κόσμο μετά το 2008 μαζί με τον Γιάνη Βαρουφάκη και τον Γιόζεφ Χαλεβί. Τον Μάρτιο του 2015 διορίστηκε Γενικός Γραμματέας Οικονομικής Πολιτικής και επικεφαλής των τεχνικών διαπραγματεύσεων του ελληνικού υπουργείου Οικονομικών με το  Eurogroup. 

Η οπτική της Shyrin και του Shoja για τον μετακαπιταλισμό. – Συνεισφορά στο mέta.

«Έχουμε καταπέσει σε τέτοιο βάθος που το πρώτιστο καθήκον των ευφυών ανθρώπων είναι πλέον η επαναδιατύπωση του προφανούς.»
Τζορτζ Όργουελ

Έχουμε φτάσει σε ένα σταυροδρόμι, κοιτάζοντας από τη μια την άβυσσο κι από την άλλη την πιθανότητα μιας αναγέννησης. Το μέλλον του καπιταλισμού είναι η άβυσσος. Έχει ήδη καταληφθεί από μανία, επιδιδόμενος με ιλιγγιώδη ταχύτητα στην καταστροφή του φυσικού κόσμου και στον κατακερματισμό του ανθρώπινου πνεύματος. Σε τούτη τη συγκυρία, θα νοσταλγήσουμε την αλλοτρίωση της εργασίας μας και την εμπορευματοποίηση της ζωής μας καθώς εισερχόμαστε σε έναν προσομοιωμένο κόσμο που θα ανήκει στις μηχανές και στους ιδιοκτήτες τους, έναν κόσμο όπου δεν θα είμαστε παρά ξένοι. Η κυρίαρχη τέχνη και ο πολιτισμός που γνωρίζουμε έχουν εργαλειοποιηθεί, έχουν απωλέσει το πρωτοποριακό τους πνεύμα κι έχουν μετατραπεί σε μέσα παραγωγής ψευδαισθήσεων και λατρείας της διασημότητας, της απληστίας, του ανταγωνισμού και της στείρας επαγγελματικής φιλοδοξίας. Προσεχώς θα λειτουργούν ως διεγερτικά ενός κέντρου ευχαρίστησης θαμμένου στα βάθη των αποξενωμένων ψυχών μας. Θα είμαστε σκλάβοι σε όργια άρτου και θεαμάτων, λατρεύοντας τους λεγόμενους ορθολογικούς Θεούς της επιστήμης και της τεχνολογίας, κοιτάζοντας με δέος τους βιολογικά επαυξημένους Φαραώ που δημιούργησαν οι υπεράνθρωποι αφέντες μας. Ποτέ πριν δεν ήταν τόσο προφανής και απτή η πτώση στην άβυσσο όσο τώρα, που ο καπιταλισμός μπαίνει στην τελική του ευθεία.

Ωστόσο, μέσα από τις αντιφάσεις του ιστορικού καπιταλισμού ξεπροβάλλει ένα άλλο ενδεχόμενο, αυτό της γέννησης ενός νέου κοινωνικού συστήματος, μια γέννα πιθανώς επίπονη, που συνιστά όμως πραγματική δυνατότητα για μια νέα αυγή. Ποτέ στο παρελθόν η υλική συνθήκη της ανθρωπότητας δεν ευνοούσε τον οραματισμό και την οικοδόμηση ενός κοινωνικού και υπαρξιακού κόσμου όπου οι άνθρωποι ζουν ειρηνικά και αρμονικά μεταξύ τους και με τη φύση. Η τέχνη και ο πολιτισμός πρέπει να είναι κομιστές αυτής της φαντασίας και δυνατότητας. Πρέπει να μας εμπνέουν θαυμασμό και δέος για το ίδιο το μυστήριο του είναι και για το τι έχει πραγματικά σημασία. Ως τα κατεξοχήν όντα που πλάθουν αφηγήσεις, οι άνθρωποι είμαστε σε θέση να γράψουμε ένα νέο αφήγημα για το πεπρωμένο μας.»


Η Shirin Neshat είναι Ιρανή καλλιτέχνης και σκηνοθέτης και ζει στη Νέα Υόρκη. Εργάζεται εικαστικά με τα μέσα της φωτογραφίας, του βίντεο και της ταινίας. Έχει πραγματοποιήσει πολυάριθμες ατομικές εκθέσεις σε γκαλερί και μουσεία σε όλον τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένου του Museo Correr στη Βενετία της Ιταλίας, του Hirshhorn Museum and Sculpture Garden στην Washington D.C, του Detroit Institute of the Arts, της Serpentine Gallery στο Λονδίνο. Μια μείζων αναδρομή στο έργο της, «Shirin Neshat: Θα χαιρετήσω ξανά τον ήλιο», πραγματοποιήθηκε πρόσφατα στο Broad Museum του Los Angeles και βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Fort Worth. Η Neshat έχει λάβει το Βραβείο Χρυσού Λέοντος, το Πρώτο Διεθνές Βραβείο στην 48η Μπιενάλε της Βενετίας (1999), το Κρυστάλλινο Βραβείο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ του Νταβός (2014) και το Praemium Imperiale (2017). Έχει σκηνοθετήσει δύο ταινίες μεγάλου μήκους, Women Without Men (2009), η οποία έλαβε το Βραβείο Ασημένιου Λιονταριού για τον Καλύτερο Σκηνοθέτη στο 66ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας και το Looking For Oum Kulthum (2017). Το 2017, η Neshat σκηνοθέτησε επίσης την πρώτη της όπερα, την AIDA στο Salzburg Music Festival στην Αυστρία. Η Shirin Neshat εκπροσωπείται από την Gladstone Gallery στη Νέα Υόρκη και τις Βρυξέλλες και την Goodman Gallery στο Λονδίνο, το Johannesburg και το Cape Town.

Ο Shoja Azari είναι Ιρανός κινηματογραφιστής και εικαστικός καλλιτέχνης που ζει και εργάζεται στη Νέα Υόρκη. Οι ταινίες μεγάλου μήκους του Azari, “K”, “Windows”, “Women Without Men” και “Simple Little Lives” έχουν προβληθεί ευρέως σε φεστιβάλ κινηματογράφου σε όλο τον κόσμο. Το “Women Without Men” σκηνοθετημένο από την διάσημη, κινηματογραφίστρια και εικαστικό Shirin Neshat, τους χάρισε το βραβείο του Ασημένιου Λιονταριού (Καλύτερος Σκηνοθέτης) στο διεθνές φεστιβάλ κινηματογράφου της Βενετίας το 2009. Τα έργα τέχνης του Azari βρίσκονται σε μεγάλες συλλογές, όπως (LACMA) La County Museum of Art, (MOCA) Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, του Λος Άντζελες, (MUSAC)The Museo de Arte Contemporáneo de Castilla y León, μεταξύ άλλων. Η πιο πρόσφατη συνεργασία ταινιών μεγάλου μήκους του Shoja Azari και της Shirin Neshat είναι το “Land of Dreams” που αναμένεται να κυκλοφορήσει στα τέλη του 2021 και το “Looking For Oum Kulthum” το οποίο κυκλοφόρησε ευρέως το 2017. Το “Badria”, η τελευταία ταινία μεγάλου μήκους του Αζάρι, γυρίστηκε στο Μαρόκο το 2018 σε συνεργασία με τον νεαρό σκηνοθέτη Rodin Hamidi.

Η οπτική του Anish για τον μετακαπιταλισμό. – Συνεισφορά στο mέta.

Ο βιασμός περιγράφει τρομακτικά αλλά με ακρίβεια τη θλιβερή μας κατάσταση.
Ο βιασμός του φυσικού μας κόσμου και των πόρων του.
Το κέρδος με κάθε κόστος, ανθρώπινο ή περιβαλλοντικό, φαίνεται να αποτελεί το κυβερνών σύνθημα.
Ο βιασμός των λαών μας, οι οποίοι εξαναγκάστηκαν στον μόχθο εργασίας με αίσθηση ανεκπλήρωτου, έναντι μισθών που δύσκολα μπορούν να διατηρήσουν τη ζωή, με περισσότερο από τον μισό πληθυσμό σε όλο τον κόσμο να βρίσκεται σε απελπιστική φτώχεια.
Ο βιασμός του πολιτισμού μας, καθώς υποδουλώνεται όλο και περισσότερο στην καπιταλιστική επιθυμία για εμπορευματοποίηση.
Βιασμός της ψυχικής μας ζωής, καθώς δελεαστήκαμε από τη βάρβαρη φαντασίωση του εθνικισμού.
Είμαστε φαίνεται στην άκρη ενός γκρεμού, χωρίς κατεύθυνση, και απέλπιδα προσδοκώντας την ανανέωση. Η προοδευτική πολιτική δεν έχει ακόμη διατυπώσει ένα δρόμο προς τα εμπρός, ενώ οι διχαστικές πολιτικές πραγματικότητες σε όλο τον κόσμο κυριαρχούν δυσοίωνα, την ώρα που εμείς οι καλλιτέχνες, οι ποιητές και οι πολιτικοί στοχαστές φαίνεται να μην έχουμε επαφή με τη διάθεση του λαού.
Το mέta προτείνει ένα συνασπισμό ποιητικών, πολιτικών, και ανθρωπολογικών στοχαστών που φέρνουν σε επαφή καλλιτέχνες, πολιτικούς, ψυχαναλυτές και φιλοσόφους για να αντιμετωπίσουν τη βία που φαίνεται να σκιάζει κάθε ανθρώπινη αλληλεπίδραση.
Ίσως είναι σε αυτόν τον μεταιχμιακό χώρο μεταξύ της πολιτικής, της ποίησης, και του υπερβατικού που μπορεί να αποκαλυφθεί μια νέα ψυχική επικράτεια, η οποία θα μπορούσε να μας οδηγήσει έξω από τη στάση μας, σε ένα διαφορετικό πνεύμα, ώστε να απευθυνθούμε με συμπόνια στις φιλοδοξίες και στις ελπίδες όλων μας.
Αυτό είναι το επείγον έργο που μας περιμένει.


Ο Anish Kapoor (Βρετανός/Ινδός, γεννημένος το 1954) θεωρείται ένας από τους πλέον σημαντικούς Βρετανο-Ινδούς γλύπτες της γενιάς του. Κέρδισε για πρώτη φορά κριτική αναγνώριση για το έργο του τη δεκαετία του 1980. Ο Kapoor είναι γνωστός για τα έντονα, σχεδόν πνευματικά, υπαίθρια και εσωτερικά έργα του, στα οποία συνδυάζει μια μοντερνιστική αίσθηση καθαρής υλικότητας με μια γοητεία για τη χειραγώγηση της μορφής και την αντίληψη του χώρου. Ο Kapoor, ο οποίος γεννήθηκε στη Βομβάη και μετακόμισε στο Λονδίνο τη δεκαετία του 1970 για να σπουδάσει τέχνη, εργάστηκε για πρώτη φορά σε αφηρημένα και οργανικά γλυπτά χρησιμοποιώντας θεμελιώδη φυσικά υλικά όπως γρανίτη, ασβεστόλιθο, μάρμαρο, χρωστική ουσία και γύψο. Τα γλυπτά του επεκτείνουν τις τυπικές μινιμαλιστικές αρχές προσελκύοντας την προσοχή του θεατή με πλούσια χρώματα, αισθησιακά εκλεπτυσμένες επιφάνειες και οπτικά εφέ βάθους και διάστασης. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, ο Kapoor έχει εξερευνήσει την έννοια του κενού δημιουργώντας έργα που φαίνεται να υποχωρούν στην απόσταση, να εξαφανίζονται σε τοίχους ή δάπεδα ή να αποσταθεροποιούν με άλλο τρόπο υποθέσεις σχετικά με τον φυσικό κόσμο. Μέσω του μετασχηματισμού των ιδιοτήτων των αντικειμένων και των υλικών, το πρόσφατο έργο του Kapoor θολώνει όλο και περισσότερο τα όρια μεταξύ αρχιτεκτονικής, σχεδιασμού και τέχνης. Συγκέντρωσε την έντονη προσοχή των κριτικών στις Ηνωμένες Πολιτείες για το Cloud Gate, ένα μόνιμο γλυπτό 110 τόνων από στιλπνό ανοξείδωτο ατσάλι που δημιουργήθηκε για το Millennium Park του Chicago το 2006, και για το Sky Mirror, έναν κοίλο καθρέφτη διαμέτρου δέκα μέτρων που παρουσιάστηκε την ίδια χρονιά στο Rockefeller Center στη Νέα Υόρκη. Ο Kapoor έχει επιτύχει διεθνή αναγνώριση, με ατομικές εκθέσεις σε όλο τον κόσμο, όπως η Γκαλερί Tate και Hayward στο Λονδίνο, το Kunsthalle Basel, το Haus der Kunst στο Μόναχο και το Institute of Contemporary Art στη Βοστώνη. Το 2015, μια μεγάλη έκθεση του έργου του παρουσιάστηκε στους κήπους του Παλατιού των Βερσαλλιών. Εκπροσώπησε τη Βρετανία στη Μπιενάλε της Βενετίας το 1990 και έλαβε το Βραβείο Turner το επόμενο έτος. Το έργο του Kapoor εκτίθεται σε συλλογές σε όλο τον κόσμο, κυρίως στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, στην Tate Modern στο Λονδίνο, στο Prada Art Foundation στο Μιλάνο και στο Μουσείο Guggenheim στο Μπιλμπάο. Εκπροσωπείται από διάφορες γκαλερί, όπως η Leslie Sacks Contemporary στη Σάντα Μόνικα της Καλιφόρνια και η Γκαλερί Grosvenor στο Λονδίνο.

Η οπτική του James για τον μετακαπιταλισμό. – Συνεισφορά στο mέta.

Στην πρώτη μας συνάντηση το 1981, ένας διακεκριμένος βουλευτής – υπήρχαν τότε και διακεκριμένοι…– ο Richard Bolling, Πρόεδρος της Επιτροπής Κανόνων, μου διατύπωσε την παρατήρηση ότι «μια φορά σε κάθε γενιά πρέπει να εξαγοράζουμε το μετοχικό κεφάλαιο».
Όπως θυμόταν ο Bolling, ο καπιταλισμός είχε αποτύχει το 1930. Μετά το 1930 υπήρξε ένας ανταγωνισμός συστημάτων: κομμουνισμός, φασισμός και σοσιαλδημοκρατική Νέα Συμφωνία. Στον απόηχο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, δύο παρέμειναν· μετά το 1991, μόνο ένας. Χωρίς την πειθαρχία του Ψυχρού Πολέμου, η σοσιαλδημοκρατία επανήλθε στον χρηματοπιστωτικό καπιταλισμό, και όπως κάνουν τα αρπακτικά συστήματα, ο χρηματοπιστωτικός καπιταλισμός τελικά κατέρρευσε για δεύτερη φορά. Η πανδημία, όπως όλες οι επαναστάσεις, «κλώτσησε τη σάπια πόρτα».

Η πανδημία εξέθεσε την απάτη στην καρδιά του ακραίου καπιταλισμού. Οι τράπεζες και οι τεράστιες βιομηχανίες – όπως αεροπορικές εταιρείες, ξενοδοχεία, spa, θέρετρα και μεγάλο μέρος του τομέα των ορυκτών καυσίμων – παρέμειναν στη ζωή μόνο χάρη στην επιθετική υποστήριξη των κεντρικών τραπεζών. Αλλά οι βασικές προμήθειες υγείας, όπως μάσκες, και προστατευτικά ενδύματα, αλκοόλες αποστείρωσης, εμφάνισαν έλλειψη, όπως και τα τρόφιμα για τις τράπεζες τροφίμων, ενώ τα σχολεία και εκατομμύρια επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών έκλεισαν και δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι έχασαν τη δουλειά τους.
Και όμως, η πανδημία αποκάλυψε επίσης δυνατότητες για τον μετα-καπιταλιστικό κόσμο. Σε μεγάλες περιοχές της Ασίας, η κοινωνική αλληλεγγύη διατηρήθηκε, οι σχεδιασμοί δημόσιας υγείας λειτούργησαν και ο ιός κατεστάλη αποτελεσματικά, μετά τον οποίο η οικονομική και κοινωνική ζωή επέστρεψε, ενώ συνεχίστηκε η παραγωγή για να καλύψει τις ανάγκες του κόσμου για βασικές προμήθειες και, τελικά, τα εμβόλια. Αυτό ίσχυσε στην Κίνα, την Ταϊβάν, το Χονγκ Κονγκ, την Κορέα, το Βιετνάμ, τη Σιγκαπούρη, καθώς και σε διάσπαρτα μέρη αλλού, ιδίως στη Νέα Ζηλανδία και στην Κούβα.

Ακόμη και στη Δύση, οι κυβερνήσεις το 2020 απέδειξαν ότι μπορούν να γράφουν επιταγές και να τρέφουν ολόκληρους πληθυσμούς εάν το επιλέξουν· αυτοί είναι οι καρποί της γεωργίας και της προηγμένης παραγωγής στην ψηφιακή εποχή. Η χρήση ενέργειας μειώθηκε, ο αέρας και το νερό καθάρισαν, σε ορισμένο βαθμό. Δημιουργήθηκαν δίκτυα επικοινωνίας, αλληλοβοήθειας, πολιτικής οργάνωσης και διαμαρτυρίας κατά της κοινωνικής αδικίας. Στην Αμερική το 2020, σε τεράστιους αριθμούς, οι άνθρωποι ψήφισαν: είκοσι εκατομμύρια περισσότεροι από ό, τι μόλις τέσσερα χρόνια πριν.

Έτσι, καθώς η πανδημία υποχωρεί, εμφανίζονται δυνατότητες που δεν ήταν εμφανείς πριν. Αν, όπως έγραψε ο Keynes, ο Μεγάλος Πόλεμος αποκάλυψε τις δυνατότητες κατανάλωσης και την ανοησία της αποχής, η πανδημία διδάσκει νέα μαθήματα. Με φαντασία και θέληση, γνωρίζουμε τώρα πως μπορούν να επινοηθούν νέοι και καλύτεροι τρόποι παροχής εργασίας, εισοδήματος, εκπαίδευσης, πολιτισμού, ασφάλειας γήρατος και υγείας, ελεύθερου χρόνου. Οι πόροι μπορούν να κινητοποιηθούν για καλύτερη διαβίωση, βιωσιμότητα στο πλαίσιο του παγκόσμιου προϋπολογισμού για τον άνθρακα, όπως προτείνεται από τους συντάκτες της Πράσινης Νέας Συμφωνίας (Green New Deal). Και τα μη εξυπηρετήσιμα χρέη που προέκυψαν πριν αλλάξει ο κόσμος μπορούν (και πρέπει) να διαγραφούν, εξισώνοντας με μια κίνηση την κατανομή του πλούτου.

Σε μια τέτοια προοπτική, οι ολιγάρχες τρέμουν, οι μιλιταριστές μουρμουρίζουν ξόρκια και προωθούν ένοπλες συγκρούσεις, οι τεχνολογικοί γίγαντες εμβαθύνουν την επιτήρηση και οι οικονομολόγοι, πάντα επιμελείς υπάλληλοι του χρηματοπιστωτικού συστήματος, προσφέρουν αισιόδοξες προβλέψεις ως υποκατάστατο της κοινωνικής δράσης. Έχουν συχνά επικρατήσει στο παρελθόν, και μπορεί να επικρατήσουν και πάλι. Ή ενδεχομένως και όχι.


Ο James K. Galbraith κατέχει την έδρα Lloyd M. Bentsen Jr. στις Κυβερνητικές/Επιχειρηματικές Σχέσεις της Σχολής Δημοσίων Υποθέσεων Lyndon B. Johnson και είναι καθηγητής Διακυβέρνησης στο Πανεπιστήμιο του Ώστιν στο Τέξας. Ο Galbraith είναι κάτοχος πτυχίων από το Πανεπιστήμιο του Harvard (AB) και οικονομικών από το Πανεπιστήμιο Yale (MA, M.Phil, PhD). Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 ήταν Εκτελεστικός Διευθυντής της Μεικτής Οικονομικής Επιτροπής του Κογκρέσου των Ηνωμένων Πολιτειών. Προήδρευσε του διοικητικού συμβουλίου των Οικονομολόγων για την Ειρήνη και την Ασφάλεια από το 1996 έως το 2016 και διευθύνει το Πρόγραμμα Ανισότητας του Πανεπιστημίου του Τέξας . Είναι διευθύνων συντάκτης του Structural Change and Economic Dynamics (Διαρθρωτική Αλλαγή και Οικονομική Δυναμική). Από το 1993 έως το 1997, ο Galbraith διετέλεσε Επικεφαλής Τεχνικός Σύμβουλος Μακροοικονομικής Μεταρρύθμισης στην Επιτροπή Κρατικού Σχεδιασμού της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, στο πλαίσιο σύμβασης με το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών. Το 2010 εξελέγη μέλος της Accademia Nazionale dei Lincei. Το 2014 κέρδισε μαζί με τον Angus Deaton το βραβείο Leontief για την Επέκταση των Ορίων των Οικονομικών. Το 2020 έλαβε το Βραβείο Veblen-Commons της Ένωσης Εξελικτικών Οικονομικών. Κατέχει ακαδημαϊκές διακρίσεις από πανεπιστήμια του Εκουαδόρ, της Γαλλίας και της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Στα πρόσφατα βιβλία του Galbraith συμπεριλαμβάνονται τα Καλωσήρθατε στο Δηλητηριασμένο Δισκοπότηρο: Η Καταστροφή της Ελλάδας και το Μέλλον της Ευρώπης (2016), Ανισότητα: Τι Πρέπει να Γνωρίζουν Όλοι (2016), Το Τέλος του Φυσιολογικού: Η Μεγάλη Κρίση και το Μέλλον της Ανάπτυξης (2014), Ανισότητα και Αστάθεια: Μια Μελέτη της Παγκόσμιας Οικονομίας Λίγο Πριν από τη Μεγάλη Κρίση (2012), Κράτος Αρπακτικό: Πώς οι Συντηρητικοί Εγκατέλειψαν την Ελεύθερη Αγορά και Γιατί οι Φιλελεύθεροι Πρέπει να τους Ακολουθήσουν (2008).

Η οπτική του Brian για τον μετακαπιταλισμό. – Συνεισφορά στο mέta.

Ο μετακαπιταλισμός δεν θα εμφανιστεί ξαφνικά με μια μεγάλη έκρηξη όπως η πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Θα το ζήσουμε όλοι πριν συνειδητοποιήσουμε ότι συνέβη. Στην πραγματικότητα το ζούμε, ή τουλάχιστον την αρχή του. Έχει ήδη αρχίσει, ξεκινώντας την αργή και οδυνηρή εξέλιξή του με απροσδόκητους πράσινους βλαστούς να σπρώχνουν ώστε να βγουν στην επιφάνεια. Δεν είναι πραγματικά στο ραντάρ των μέσων ενημέρωσης επειδή το ραντάρ δείχνει προς τη λάθος κατεύθυνση – προς τις κυβερνήσεις και τις εταιρείες και τους ειδήμονες, τις παλιές έδρες εξουσίας. Όλοι αυτοί ενδιαφέρονται να διατηρήσουν την παλιά ιστορία, γι’ αυτό, ακόμα κι αν έχουν παρατηρήσει τις εξελίξεις, δεν πρόκειται να μας πουν τη νέα ιστορία.

Αυτά τα πράσινα βλαστάρια; Άνθρωποι που σχηματίζουν συνεταιρισμούς και ομάδες αμοιβαίας βοήθειας, αντικρούοντας την ιδεολογία του ατομικισμού με την πραγματική συνεργασία τους. Νέοι που αρνούνται να εργαστούν για εργοδότες που δεν συμπεριφέρονται με βιώσιμο τρόπο. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι υπογράφουν όλο και περισσότερες αναφορές απαιτώντας δικαιώματα και λογοδοσία. Ένα καθολικό κίνημα «υπέρ της ένταξης» (που χαρακτηρίζεται χωρίς βοήθεια ως «κατά των διακρίσεων»). Η ολοένα και πιο εμφανής διαστροφή της ακραίας ανισότητας. Ο Mark Carney λέει στους παγκόσμιους τραπεζίτες ότι οι τρέχουσες μορφές καπιταλισμού δεν εξυπηρετούν κανένα σκοπό του προβλέψιμου μέλλοντος. Η κατάρρευση του φιλελεύθερου ουτοπισμού μπροστά στην πραγματικότητα. Οι παλαιές πολιτικές διαιρέσεις μη αντιπροσωπευτικές πια για οτιδήποτε έχει σημασία, και ταυτόχρονα απροσδόκητοι συνασπισμοί μεταξύ προηγουμένως εχθρικών τομέων. Τα διδάγματα του Covid: ότι η επιστήμη λειτουργεί εκεί όπου η ιδεολογία παραπαίει· ότι οι αρρενωποί ηγέτες και η μαγική σκέψη δεν μπορούν να καταπολεμήσουν την ιογενή πραγματικότητα· ότι ο τρελός αντι-μασκικός ατομικισμός της δεξιάς προσεγγίζει άβολα τον ατομικισμό των θυμάτων της αριστεράς.

Συμβαίνει τώρα. Εμείς που για τόσο καιρό θεωρούσαμε τους εαυτούς μας εξαιρέσεις, πολεμώντας μια μοναχική μάχη, είμαστε τώρα ο κανόνας. Σχεδόν όλοι είναι με το μέρος μας, αλλά δεν έχουμε συνειδητοποιήσει ακόμα ότι είμαστε μία πλευρά. Όταν το κάνουμε, τότε θα αρχίσει πραγματικά.


Ο Brian Eno είναι Άγγλος μουσικός, παραγωγός δίσκων, εικαστικός καλλιτέχνης και θεωρητικός, γνωστός για το πρωτοποριακό έργο του στην ατμοσφαιρική μουσική και τις συνεισφορές του στο ροκ, στην ποπ και στην electronica. Αυτοαποκαλούμενος «μη μουσικός» ο Eno έχει συνεισφέρει στην εισαγωγή μοναδικών εννοιολογικών προσεγγίσεων και τεχνικών καταγραφής στη σύγχρονη μουσική. Έχει περιγραφεί ως μια από τις δημοφιλέστερες, πιο σημαντικές και καινοτόμες μορφές στην ιστορία της μουσικής. Γεννημένος στο Suffolk, ο Eno σπούδασε ζωγραφική και πειραματική μουσική στη σχολή τέχνης του Ipswich Civic College στα μέσα της δεκαετίας του 1960 και στη συνέχεια στο Winchester School of Art. Εντάχθηκε στο glam ροκ συγκρότημα Roxy Music ως πιανίστας συνθεσάιζερ το 1971, ηχογραφώντας δύο άλμπουμ με την ομάδα, αλλά αποχώρησε το 1973 εν μέσω εντάσεων με τον Bryan Ferry, αρχηγό των Proxy. Ο Eno άρχισε να δημιουργεί προσωπικούς δίσκους που αρχίζουν με το Here Come the Warm Jets (1974). Στα μέσα της δεκαετίας του 1970, άρχισε να εξερευνά μια μινιμαλιστική προσέγγιση, σε άλμπουμ όπως το Discreet Music (1975) και το Ambient 1: Music for Airports (1978), γεννώντας τον όρο ambient music. Παράλληλα με το σόλο έργο του, ο Eno συνεργάστηκε συχνά με άλλους μουσικούς τη δεκαετία του 1970, συμπεριλαμβανομένων των Robert Fripp, Harmonia, Cluster, Harold Budd, David Bowie και David Byrne. Καθιερώθηκε επίσης ως περιζήτητος παραγωγός, εργαζόμενος σε άλμπουμ των John Cale, Jon Hassell, Laraaji, Talking Heads, Ultravox, και Devo,καθώς επίσης και την συλλογή no wave No New York (1978). Στις επόμενες δεκαετίες, ο Eno συνέχισε να γράφει προσωπικούς δίσκους και να συμμετέχει στις παραγωγές άλλων καλλιτεχνών, με προεξέχοντες τους U2 και Coldplay, παράλληλα με συνεργασίες με καλλιτέχνες όπως Daniel Lanois, Laurie Anderson, Grace Jones, Slowdive, Karl Hyde, James, Kevin Shields, και Damon Albarn. Από την εποχή των φοιτητικών του χρόνων, ο Eno έχει επίσης εργαστεί με άλλα μέσα, συμπεριλαμβανομένων ηχητικών εγκαταστάσεων, ταινιών και γραφής. Στα μέσα της δεκαετίας του 1970 συνδημιούργησε την Oblique Strategies. Από τη δεκαετία του 1970 και μετά, στις εγκαταστάσεις του Eno συμπεριλαμβάνονται τα ιστία της Όπερας του Σίδνεϊ το 2009 και το τηλεσκόπιο Lovell στην Jodrell Bank το 2016. Υποστηρικτής μιας σειράς ανθρωπιστικών αιτημάτων, ο Eno γράφει για ποικιλία θεμάτων και είναι ιδρυτικό μέλος του Ιδρύματος Long Now. Το 2019, ο Eno απέκτησε θέση στο Πάνθεον του Ροκ & Ρολ ως μέλος της Roxy Music.

Η οπτική του Νίκου για τον μετακαπιταλισμό. – Συνεισφορά στο mέta.

Περί Kοσμοπολιτισμού και της Δυσαρέσκειάς του

Ο κοσμοπολιτισμός δεν είναι ούτε πλασματική εφεύρεση ενός μεμονωμένου νου, ούτε ξεχωριστό φετίχ μιας ορισμένης ομάδας. Ο κοσμοπολιτισμός δεν μπορεί ποτέ να γίνει γεωπολιτική οντότητα με οργανωτική δομή και ηγεσία. Δεν υπήρξε ποτέ κοσμοπολιτική ατζέντα εκπορευόμενη άνωθεν, ο κοσμοπολιτισμός διαχέεται αενάως από τη βάση. Δεν πρέπει να περιμένουμε κανένα κοσμο-απελευθερωτή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι παραβλέπουμε τις υλικές συνθήκες και τις εξωτερικές αναγκαιότητες. Για να δούμε πώς προκύπτει, είτε από την αγανάκτηση για την περιστολή των κοινών είτε μέσα από τη δημιουργία άλλων κόσμων, χρειαζόμαστε μια νέα προσέγγιση στην κατανόηση της παγκόσμιας συντροφικότητας. Ο κοσμοπολιτισμός είναι πάντα παρών, γιατί είναι διάχυτος γύρω μας. Ποτέ δεν αποκαλύπτεται ούτε ανακαλύπτεται ως οντότητα, τον βιώνουμε ή τον φανταζόμαστε ως διεργασία. Δεν είναι ούτε προϊόν ατομικής βούλησης, ούτε εύρημα θαμμένο κάτω από ιστορικά ερείπια. Δεν είναι αντικείμενο που μπορεί να μετρηθεί, φανερώνεται όμως στο σταθερό αποτύπωμα κάθε συντροφιάς. Το να ψάχνει κανείς τον κοσμοπολιτισμό στους χάρτες των αυτοκρατοριών ή στην ίδρυση κρατικών θεσμών οδηγεί σε απογοήτευση. Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι η αγάπη για την πόλη ήταν η καλύτερη άμυνά της. Η αγάπη για τον κοσμοπολιτισμό δεν είναι άρνηση του τόπου όπου ανήκεις, ούτε αφηρημένη εκδήλωση αγάπης για κάθε τι και κάθε τόπο. Αντιθέτως, είναι αγάπη για έναν τόπο που καθορίζεται από την ελευθερία να αγαπάς όλους τους τόπους. Είναι μια αγάπη του εδώ που σφυρηλατείται από την έκθεση στο παντού. Ο κοσμοπολιτισμός δεν είναι απλώς μια απόδραση από τους αυτοεπιβαλλόμενους περιορισμούς του επαρχιωτισμού. Είναι η ευρύτερη δυνατή μορφή του ανήκειν και του είναι.

Ο H. G. Wells συνέλαβε την παράδοξη υπόσταση του κοσμοπολιτισμού. Σε πείσμα της αδιάκοπης γοητείας του και αέναων εικασιών, καμιά πολιτεία δεν χτίστηκε ποτέ πάνω στα ιδανικά του κοσμοπολιτισμού. Αιωρείται διαρκώς στην ατμόσφαιρα. Ωστόσο, η ιδέα ποτέ δεν εξαφανίστηκε, όπως αρμόζει σε όλα τα αδύνατα ιδανικά. Αντιθέτως, ακόμα και απουσία κάθε υλικής εκδήλωσης, επανέρχεται συνεχώς σε μεταλλαγμένη μορφή. Αυτή η ένταση ανάμεσα στο νοητό και το απτό μπορεί κάλλιστα να μας εμπνεύσει πόθο για έναν κοσμοπολιτισμό που επίκειται. Όμως, τότε, μπορεί να μας διαφύγει το γεγονός ότι ενυπάρχει σε κάθε χρονική στιγμή. Δημιουργείται με επίκληση της πραγματικότητας μιας ιδέας, όχι ως απάντηση σε μια εγκόσμια πραγματικότητα. Σε αυτή τη μοναδική, φευγαλέα, αναβράζουσα δράση των σχέσεων γεννιέται μια αναλαμπή που γίνεται αντιληπτή αυτοστιγμεί, πριν εξαφανιστεί χωρίς να αφήσει ίχνη. Είναι παρούσα στην πραγματικότητα της στιγμής, αλλά δεν αφήνει τίποτα πίσω της. Κανένα απομεινάρι, καμία καταγραφή, κανένα ιστορικό ισχυρισμό, καμία άμεση πολιτική πρόταση. Όπως για τη σύγχρονη τέχνη, μπορούμε να αναρωτηθούμε για τον κοσμοπολιτισμό: αυτό είν’ όλο; Kι όμως, στην εμπειρία του κρύβεται μια αδιάψευστη παρουσία, μια επανάληψη της πραγματικής του ύπαρξης. Ο κοσμοπολιτισμός είναι πάντα παρών στην ιστορία, κι ας μην αφήνει ίχνη του εαυτού του. Ενυπάρχει στη δυνατότητα αναφοράς σε κάτι που είναι μεγαλύτερο από το εγώ και ευρύτερο από τον τόπο μες στον οποίο διαμορφώνεται η αίσθησή μας για τον κόσμο. Αυτή η δυνατότητα σκέψης και σύνδεσης, υπέρβασης του τρέχοντος, διανοίγει τη μόνιμη πλην όμως φευγαλέα πιθανότητα και τη μοναδική εμπειρία του να είναι κανείς κοσμοπολίτης. Συνεπώς η παράδοξη έκφραση ότι ο Κόσμος είναι καθ’ οδόν δεν είναι ούτε νοσταλγικός θρήνος ούτε εμμονική προσδοκία, είναι η συστατική ένταση που δημιουργεί τον κοσμοπολιτισμό. Δεν υπάρχει κοσμοπολιτισμός χωρίς την ξαφνική, φαινομενικά καινοτόμα και απρόσμενη, έκρηξη της δημιουργίας.


Ο Νίκος Παπαστεργιάδης είναι Διευθυντής της Ερευνητικής Μονάδας Δημοσίων Πολιτισμών και Καθηγητής στη Σχολή Πολιτισμού και Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου της Μελβούρνης και Επισκέπτης Καθηγητής στη Σχολή Τέχνης, Σχεδιασμού και Μέσων Ενημέρωσης, στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Nanyang της Σιγκαπούρης. Πρόεδρος της Διεθνούς Συμβουλευτικής Επιτροπής για το Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης της Σιγκαπούρης. Συμπρόεδρος της Πολιτιστικής Συμβουλευτικής Επιτροπής για το Ελληνικό Κέντρο Σύγχρονου Πολιτισμού της Μελβούρνης. Η τρέχουσα έρευνά του επικεντρώνεται στη διερεύνηση του ιστορικού μετασχηματισμού της σύγχρονης τέχνης και των πολιτιστικών ιδρυμάτων από την ψηφιακή τεχνολογία. Οι δημοσιεύσεις του περιλαμβάνουν τον Νεωτερισμό ως Εξορία (1993), τους Διαλόγους στη Διασπορά (1998), τις Αναταράξεις της Μετανάστευσης (2000), τη Μεταφορά και την Ένταση (2004) Χωρική Αισθητική: Τόπος Τέχνης και Καθημερινότητα (2006), Κοσμοπολιτισμός και Πολιτισμός (2012), Προοπτικές Περιβάλλοντος (2014), Για την Τέχνη και τη Φιλία (2020), Τα Μουσεία των Κοινοτήτων (2020). Είναι επίσης συγγραφέας πολυάριθμων δοκιμίων που έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από δώδεκα γλώσσες και έχουν εμφανιστεί σε μεγάλους καταλόγους όπως της Μπιενάλε των Σίδνεϊ , Λίβερπουλ, Κωνσταντινούπολης, Γκουαντζού, Ταϊπέι, Λυών, Θεσσαλονίκης και της Documenta 13.

Η οπτική της Preethi για τον μετακαπιταλισμό: συνεισφορά στο mέta

Συλλογική δράση για το συλλογικό μας μέλλον

  1. Η προσπάθεια να θυμηθούμε τη «στροφή» του τελευταίου έτους της τελευταίας δεκαετίας είναι σαν αφήγηση του τέλους ενός θορυβώδους πάρτυ.

Πράγματι, το 2019 ήταν θορυβώδες. Ήταν η χρονιά του «νεαρού διαδηλωτή», με εκτεταμένες επιπτώσεις από το Σουδάν ως τον Λίβανο, από το Ιράκ ως τη Χιλή. Νεαροί πολίτες κινητοποιήθηκαν στους δρόμους και στο διαδίκτυο, καταγράφοντας τις επίγειες πραγματικότητες και αποκλιμακώνοντας τις συγκρούσεις με αξιοσημείωτη ισορροπία. Για όσους από εμάς βρισκόμαστε στο περιθώριο, ένα νέο avatar ακτιβισμού αναδύθηκε και γρήγορα εξελίχθηκε. Με πρωτοφανείς ρυθμούς, ακτιβιστές συνδέθηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οργανώνοντας πανεθνικές διαδηλώσεις για θέματα κοινωνικής δικαιοσύνης που αντηχούσαν σε όλο τον κόσμο.

Και μετά μια κραυγαλέα παύση. Το κίνημα ισοπεδώθηκε — κυριολεκτικά και μεταφορικά.

  1. Μία από τις πιο εξουθενωτικές υγειονομικές κρίσεις εδώ και αρκετές γενιές έπνιξε την ευφορία. Ο αέρας, ο ήχος και τα οπτικά κύματα διαποτίστηκαν από το φόβο της μόλυνσης. Οι δρόμοι σιώπησαν.
  2. Αναταράξεις στη σιωπή. Ακούστε προσεκτικά και θα φτάσουν στα αυτιά σας οι πρώτοι ψίθυροι ενός συλλογικού κινήματος προς τον μετα-καπιταλισμό.

Η πανδημία δεν έχει καταπνίξει την παγκόσμια-τοπική ώθηση για αλλαγή. Οι αφανείς ηρωίδες και ήρωες του 2019, μερικοί από τους οποίους μεταναστεύουν ενάντια στο ρεύμα ή μένουν ενώ άλλοι φεύγουν — όλοι αυτοί εξακολουθούν να αγωνίζονται. Πολλοί χαράσσουν ρόλους για τον εαυτό τους ως παράγοντες αλλαγής εν μέσω εθνικών κρίσεων, ενισχύοντας παράλληλα τις φωνές αυτών που δεν έχουν φωνή.

Σε μια εποχή που οι συνοριακοί περιορισμοί μεταξύ του παγκόσμιου Βορρά και του Νότου είναι οι πλέον περιοριστικοί, παραδόξως ερχόμαστε όλο και πιο κοντά μέσω των όμοιων αναζητήσεών μας για ισότητα. Περισσότερο από ποτέ, οι πολιτικές συγκρούσεις και οι ανισότητες στον λεγόμενο ανεπτυγμένο Βορρά γεύονται το μερίδιο των δυσκολιών του Νότου. Τα διατομεακά συμφέροντα κερδίζουν νέο έδαφος. Το αν αυτές οι φωνές συλλογικών δράσεων φθάνουν σε μια «κρίσιμη μάζα» στο δικό τους πλαίσιο έχει καταστεί λιγότερο σαφές, καθώς η πανδημία κατέλαβε την παγκόσμια προσοχή.

Η περίοδος της πανδημίας έχει αναγκάσει σε παύση τις περισσότερες δραστηριότητες. Αυτή η περίοδος έχει αναδείξει τις χειρότερες συνέπειες του γεγονότος ότι κυβερνήσεις και εταιρείες βρίσκονται σε αγαστή συνεργασία και συνενοχή, εφευρίσκοντας δρακόντεια μέτρα για να διατηρήσουν οι μεν την ευημερία των δε. Καθώς συνεχίζουμε να παλεύουμε για την απόκτηση εμβολίων, τις διανομές και τις προωθήσεις τους, οι αγορές εργασίας και ολόκληρες οικονομίες παραπαίουν προς την κατάρρευση.

Όσοι από εμάς εμφανίζονται σε αυτό το Συμβουλευτικό Σώμα είχαμε το προνόμιο να αξιοποιήσουμε αυτή την παύση για να συλλογιστούμε τη στάση μας. Αλλά αυτή η κλιμακούμενη κρίση προκαλεί σε δράση. Πώς μπορούμε να συλλάβουμε καλύτερα τον συνδυαστικό αντίκτυπο των συλλογικών δράσεων σε ολόκληρο τον κόσμο; Πώς μπορούμε να μεταστοιχειώσουμε τη σιωπή σε νέες προσπάθειες; Πώς μπορούν τα κινήματα κοινωνικής δικαιοσύνης σε όλες τις ηπείρους να συνδεθούν μεταξύ τους, με τρόπους που να διαβρώνουν τα τεχνητά όρια μεταξύ του παγκόσμιου Βορρά και Νότου; Εν μέσω μιας ιστορικής κρίσης που δεν έχει αφήσει κανέναν από εμάς αλώβητο, έχουμε μια μοναδική ευκαιρία. Μπορούμε να ενεργοποιήσουμε νέους τρόπους σκέψης και συλλογικές δράσεις που στρέφουν τον κόσμο προς οριζόντιες δομές εξουσίας.

Αυτό θα μπορούσε να είναι η αρχή της διάλυσης της κορπορατιστικής καπιταλιστικής αρχιτεκτονικής που ηγεμόνευσε στις οικονομίες, τις κοινωνίες και τις συλλογικές ψυχές μας. Απλώς δεν μπορούμε να χάσουμε περισσότερο χρόνο.


Συγγραφέας, ερευνήτρια και οπτική αφηγήτρια, η Preethi Nallu εξετάζει θέματα μετανάστευσης και ελευθερίας της έκφρασης για τα μέσα ενημέρωσης, υπηρεσίες του ΟΗΕ, ομάδες προβληματισμού και ομάδες υπεράσπισης. Γεννημένη στο Ιράν, μεγαλωμένη στην Ινδία, η Preethi έχει ζήσει και εργαστεί σε 15 χώρες σε όλο τον κόσμο.

Η Preethi άρχισε να καλύπτει τη μετανάστευση στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Γάζα το 2008. Μετακόμισε στα σύνορα Ταϋλάνδης-Μιανμάρ το 2010 μεταφέροντας ανταποκρίσεις για τις ζωές εκτοπισμένων εθνοτικών μειονοτήτων εν μέσω πολιτικών μεταρρυθμίσεων. Καθώς νέα κύματα προσφύγων έφθασαν στην Ευρώπη μετά τα γεγονότα της «Αραβικής Άνοιξης», η Preethi κάλυψε τα περάσματα της Μεσογείου και των Βαλκανίων ως ιδρυτική συντάκτρια στο Refugees Deeply. Όταν τα σύνορα με την Ευρώπη έκλεισαν το 2016, άρχισε να καταγράφει τις συνθήκες των Σύρων προσφύγων στο Λίβανο και τις απελάσεις Αφγανών προσφύγων από την Ευρώπη. Τώρα εργάζεται στην Κεντρική Αμερική, με επίκεντρο το Μεξικό ως «ουδέτερη ζώνη» για τους αιτούντες άσυλο που φθάνουν από την περιοχή.

Επιπλέον, η Preethi ηγείται ενός παγκόσμιου προγράμματος συνεργασίας μέσων ενημέρωσης, του International Media Support με έδρα την Κοπεγχάγη. Διεξάγει εκστρατείες υπεράσπισης που σχετίζονται με την ελευθερία του λόγου και την ασφάλεια των δημοσιογράφων και των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε χώρες του παγκόσμιου Νότου.

Μετάβαση στο περιεχόμενο